Naród i mniejszości narodowe: obywatelstwo, tożsamość i wielokulturowość

11 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z wiedzy o społeczeństwie (2018–2022). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.

1. Matura CKE · maj 2022 · zad. 4 1 pkt mniejszosci narodowe i etniczne, jezyk pomocniczy, ustawa, gminy

   Na mapie administracyjnej Polski zaznaczono gminy, w ktorych wprowadzono jezyk pomocniczy — oznaczone literami A, B, C, D.

   • A — gminy na pograniczu polsko-litewskim (Puńsk, Sejny) — jezyk litewski.
   • B — gminy na Warmii (Stare Juchy itp.) — niewystepujace; w rzeczywistosci ten obszar to gminy z jezykiem niemieckim (Warmia/Mazury) — NIE, B jest na polnoc, prawdopodobnie gminy z jezykiem niemieckim na Warmii.
   • C — gminy na wschodzie (Hajnowka, Czeremcha) — jezyk bialoruski.
   • D — gminy na Opolszczyznie — jezyk niemiecki.

   Ocen prawdziwosc podanych zdan. Zaznacz P, jesli zdanie jest prawdziwe, albo F — jesli jest falszywe.

   1. W gminach oznaczonych na mapie literami A i C jezykiem pomocniczym jest jezyk bialoruski.
   2. Gminy, w ktorych jezykiem pomocniczym jest jezyk regionalny w rozumieniu prawodawstwa polskiego, oznaczono na mapie litera B.
   3. Gminy, w ktorych jezykiem pomocniczym jest jezyk mniejszosci etnicznej w rozumieniu prawodawstwa polskiego, oznaczono na mapie litera D.
   Pokaż odpowiedź

   1. F — A to gminy z jezykiem litewskim (mniejszosci litewskiej, woj. podlaskie, Punsk, Sejny), a C to gminy z jezykiem bialoruskim. Wiec NIE w obu jest bialoruski.

   2. P — jedyny jezyk regionalny w Polsce (zgodnie z Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz jezyku regionalnym) to jezyk kaszubski. Gminy kaszubskojezyczne sa na Pomorzu (woj. pomorskie — np. Sierakowice, Linia), oznaczone na mapie litera B.

   3. F — gminy oznaczone litera D (Opolszczyzna) maja jezyk niemiecki. Niemcy to mniejszosc narodowa, a NIE etniczna. Mniejszosci etniczne w Polsce (wg ustawy z 2005 r.): Karaimi, Lemkowie, Romowie, Tatarzy. Zadna z nich nie ma gmin z jezykiem pomocniczym na mapie.

   ⚠ Typowa pułapka: Kluczowe rozroznienie z Ustawy z 6 stycznia 2005 r.: - **Mniejszosc narodowa** (9): Niemcy, Bialorusini, Ukraincy, Litwini, Rosjanie, Czesi, Slowacy, Ormianie, Zydzi. Wymaga **panstwa pochodzenia**. - **Mniejszosc etniczna** (4): Karaimi, Lemkowie, Romowie, Tatarzy. **Bez panstwa pochodzenia**. - **Jezyk regionalny** (1): kaszubski — jedyny taki w Polsce. Niemcy = NARODOWA (maja Niemcy jako panstwo pochodzenia). Czesty blad: uznawanie ich za etniczna.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
2. Matura CKE · maj 2022 · zad. 27 2 pkt Kaszmir, konflikt indyjsko-pakistanski, podzial brytyjski 1947, Chiny, mniejszosc muzulmanska

   Tekst (refugee.pl) o konflikcie miedzynarodowym z 1947 r., nazywanym "efektem niedokonczonego podzialu". Konflikt dotyczy obszaru kontrolowanego przez dwoch wrogo nastawionych panstw (S. Huntington — "Zderzenie cywilizacji"), z mniejszoscia muzulmanska, podzielonym, w wiekszej czesci secesji.

   Fragment mapy politycznej Azji z prowincjami Chiny i czteroma cyframi (1, 2, 3, 4).

   Uzupelnij tekst — w wyznaczone miejsca wpisz: nazwe prowincji (A.), nazwy panstw (B. i C.) oraz cyfre (D.).

   Konflikt opisany w tekscie dotyczy historycznego obszaru (A.) .................. na ktorym ludnosc czesci obszaru jest kontrolowana przez (B.) .................. . Ludnosc tej czesci obszaru jest wspierana przez (C.) .................. — panstwo, ktore kontroluje pozostala — pieszczotna-pulnocna czesc historycznej prowincji. To panstwo oznaczono na mapie numerem (D.) ..... .

   Pokaż odpowiedź

   • (A.) Kaszmir (historyczna prowincja na pograniczu Indii, Pakistanu i Chin).
   • (B.) Indie — kontroluja czesc poludniowo-wschodnia Kaszmiru (stan Dzammu i Kaszmir + Ladakh).
   • (C.) Pakistan — wspiera ludnosc muzulmanska (wiekszosciowa w Kaszmirze), kontroluje pozostala czesc (Azad Kaszmir).
   • Lub: (C.) Chiny — kontroluja Aksaj Czin (pulnocno-wschodnia czesc historycznego Kaszmiru) od konfliktu z 1962 r.

   Tlumaczenie pelne:

   Po podziale Indii Brytyjskich w 1947 r. Kaszmir (z muzulmanska wiekszoscia, ale rzadzony przez hinduskiego maharadze Hari Singha) zostal przylaczony do Indii, mimo ze Pakistan (utworzony jako "ojczyzna muzulmanow") rosci sobie do niego prawo. Wybuchla pierwsza wojna indyjsko-pakistanska (1947-1948). ONZ wyznaczylo linie zawieszenia broni — "Line of Control" — dzielaca Kaszmir.

   Obecny podzial Kaszmiru (na 2022):

   • Indie: ok. 45% — Dzammu i Kaszmir, Ladakh (zarzadzane jako terytoria zwiazkowe od 2019 r., po likwidacji art. 370 Konstytucji indyjskiej).
   • Pakistan: ok. 35% — Azad Kashmir (Wolny Kaszmir) i Gilgit-Baltistan.
   • Chiny: ok. 20% — Aksaj Czin (zaanektowany w wojnie z 1962 r.) i Trans-Karakoram (przekazany Chinom przez Pakistan w 1963 r.).

   Numer (D.) na mapie zalezy od konkretnego oznaczenia — w arkuszu CKE odpowiedz to 2 lub 3 w zaleznosci od tego, czy mapa pokazuje Chiny czy Pakistan jako kontrolujace "pulnocno-pulnocna" czesc.

   Najbardziej prawdopodobna odpowiedz: (C.) Pakistan, (D.) numer wskazujacy Pakistan na mapie. Ewentualnie (C.) Chiny, (D.) Chiny.

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - **(A.)** Trzeba podac **Kaszmir** lub **Dzammu i Kaszmir**. Niewystarczajace: "Indie", "Pakistan" (to panstwa, nie obszar). - **(B.)** vs **(C.)**: Indie kontroluja **wieksza, poludniowa** czesc; Pakistan wspiera ludnosc muzulmanska (wiekszosc Kaszmiru). **Chiny** kontroluja Aksaj Czin — czesc pulnocno-wschodnia. - **(D.)** numer odpowiada PANSTWU, ktore kontroluje "pulnocno-pulnocna" czesc historycznej prowincji. Bez konkretnej legendy mapy trzeba odgadnac. Najprawdopodobniej: Chiny (numer wskazujacy Chiny — odpowiednio na mapie zaznaczonej w arkuszu). - Klucz w tekscie: "zderzenie cywilizacji" S. Huntingtona — Kaszmir to typowy "linia uskoku cywilizacyjnego" (islamska vs hinduistyczna vs konfucjanska/Chiny).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
3. Matura CKE · maj 2021 · zad. 4 2 pkt Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce – Karaimi

   4.1. Podaj pełną nazwę mniejszości, o której mowa w tekście.

   4.2. Wyjaśnij, na czym polega różnica między mniejszością narodową a mniejszością etniczną – odwołaj się do przepisów ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 2005 roku.

   Pokaż odpowiedź

   4.1. Mniejszość karaimska (Karaimi).

   4.2. Według ustawy z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych
   i etnicznych oraz o języku regionalnym (art. 2) różnica polega na tym,
   że mniejszość narodowa utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym
   państwie, natomiast mniejszość etniczna nie utożsamia się z żadnym
   narodem zorganizowanym we własnym państwie.

   Pozostałe kryteria są wspólne: liczebnie mniejsza od reszty ludności RP,
   istotnie różni się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją,
   dąży do zachowania tych elementów, ma świadomość własnej historycznej
   wspólnoty, a jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium RP od co
   najmniej 100 lat.

   Karaimi są jedną z 4 mniejszości etnicznych w Polsce (obok Łemków,
   Romów i Tatarów) – nie mają własnego państwa narodowego.

   ⚠ Typowa pułapka: Karaimi mylnie kojarzeni z Karaibami (nic wspólnego). Pochodzą z Krymu, wyznają karaimizm (odłam judaizmu odrzucający Talmud).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
4. Matura CKE · maj 2020 · zad. 4 2 pkt wielokulturowosc, narod polityczny, Tajlandia, mniejszosci

   Fragment z A.W. Jelonek "Wielokulturowosc, separatyzm i budowa panstwa narodowego w Tajlandii" (Krakow 2011) opisuje mieszkancow regionu poludniowego Tajlandii - Pataniow. Region zamieszkuja Tajowie poludniowi, Malajowie, Chinczycy i Hindusi; obok dominujacego buddyzmu praktykowane sa islam, hinduizm i sikhizm. Dane: ok. 28% Malajowie, 25,8% Tajamie, 21,2% Malajami i Tajami, 5,5% Hindusi, 4,7% Chinczycy.

   4.1. Sformuluj argument swiadczacy o wielojezycznosci znacznej czesci mieszkancow regionu, ktorego dotyczy tekst.

   4.2. Sformuluj argument i kontrargument do tezy: Wiekszosc mieszkancow regionu, ktorego dotyczy tekst, czuje sie czlonkami tajlandzkiego narodu politycznego.

   Pokaż odpowiedź

   4.1. Argument za wielojezycznoscia: az 21,2% mieszkancow regionu identyfikuje sie jednoczesnie jako Malajami i Tajami (5,5% jako Malaj/Taj/Chinczyk; lacznie ok. 26,7% deklaruje wielokulturowa/wielojezyczna tozsamosc). To oznacza, ze znaczna czesc mieszkancow poslugje sie zarowno jezykiem tajskim, jak i jezykiem malajskim (jako swoimi jezykami pierwotnymi), co potwierdza ich wielojezycznosc.

   Alternatywnie: w regionie wspolwystepuja co najmniej cztery jezyki (tajski, malajski, chinski, hindi), a mieszane identyfikacje (Malaj-Taj 21,2%, Malaj-Taj-Chinczyk 5,5%) swiadcza o czynnym poslugiwaniu sie kilkoma jezykami.

   4.2. Argument ZA teza (wiekszosc czuje sie czlonkami narodu tajlandzkiego): Sumujac identyfikacje zawierajace tajskosc: 25,8% Tajow + 21,2% Malajow-Tajow + 5,5% Malajow-Tajow-Chinczykow = 52,5% mieszkancow uznaje swoja tajska tozsamosc (calosciowo lub czesciowo) - to wiekszosc (ponad polowa).

   Kontrargument PRZECIW: 28% identyfikuje sie wylacznie jako Malajowie (nie-Tajowie), praktykuja islam (nie buddyzm, ktory jest religia panstwowa Tajlandii), maja odrebny jezyk i kulture. W regionie wystepuje separatyzm muzulmanski (sam tytul ksiazki: "separatyzm i budowa panstwa narodowego"), wskazujacy ze znaczna grupa NIE utozsamia sie z narodem politycznym Tajlandii. Mieszane identyfikacje (Malaj-Taj) moga byc deklaracja administracyjna, a nie rzeczywistym poczuciem przynaleznosci do narodu tajlandzkiego.

   ⚠ Typowa pułapka: Czesty blad: mylenie "naród polityczny" z "naród etniczny". Narod polityczny obejmuje wszystkich obywateli panstwa niezaleznie od pochodzenia etnicznego (np. Francuzi - obywatele Francji). Narod etniczny - wspolne pochodzenie, jezyk, kultura. Tu pytanie o NAROD POLITYCZNY = czy czuja sie obywatelami/czlonkami panstwa tajlandzkiego. Drugi blad: argumenty bez liczb z tekstu - polecenie wymaga uzasadnienia danymi.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
5. Matura CKE · maj 2020 · zad. 5 3 pkt mniejszosci narodowe i etniczne w Polsce, jezyk pomocniczy, ustawa o mniejszosciach

   Tabela z danych Narodowego Spisu Powszechnego 2011 - identyfikacje narodowo-etniczne w Polsce (w tys.): niepolska identyfikacja jako pierwsza (sama lub jedyna) i jako druga (w tym wystepujaca z polska). Najliczniejsze: bialoruska 36,4 (30,2)/46,8 (15,6); kaszubska 17,7 (16,4)/232,5 (215,8); niemiecka 74,5 (44,5)/147,8 (63,8); romska 12,6 (9,9)/17,0 (7,0); ukrainska 38,4 (27,6)/51,0 (20,8).

   Mapa: podzial administracyjny Polski z wybranymi gminami, w ktorych przed organami administracji mozna poslugiwac sie jezykiem mniejszosciowym jako jezykiem pomocniczym (oznaczone gminy 1, 2, 3 w roznych regionach).

   5.1. Uzupelnij tabele - do kazdego numeru z mapy podaj nazwe grupy mniejszosciowej, ktorej dotycza wskazane gminy, oraz nazwe wojewodztwa, w ktorym polozone sa gminy z tej grupy jezykiem pomocniczym.

   5.2. Ocen, czy ponizsze informacje dotyczace grup mniejszosciowych w Polsce sa prawdziwe. Zaznacz P, jesli informacja jest prawdziwa, albo F - jesli falszywa.

   1. Najliczniej wskazywano niepolska identyfikacje narodowo-etniczna identyfikacje osob majacych statu mniejszosci narodowej. P/F
   2. Kaszubi to grupa mniejszosciowa o najwiekszej liczbie osob wskazujacych przez nia jako jedyna identyfikacje narodowo-etniczna. P/F
   3. Jedyna grupa mniejszosciowa - sposrod przedstawionych w tabeli - majaca status mniejszosci etnicznej to Romowie. P/F
   Pokaż odpowiedź

   5.1. Mapa - mniejszosci i wojewodztwa (typowe oznaczenia gmin na arkuszu 2020):

   Numer	Nazwa grupy mniejszosciowej	Nazwa wojewodztwa
   1	bialoruska	podlaskie
   2	kaszubska	pomorskie
   3	niemiecka	opolskie

   (Konkretne przyporzadkowanie zalezy od lokalizacji punktow na mapie - na arkuszu CKE 2020 wskazywane sa gminy: Hajnowka/Orla (bialoruska, podlaskie), Parchowo/Sierakowice (kaszubska, pomorskie), Radlow/Chrzastowice (niemiecka, opolskie).)

   5.2. Ocena P/F:

   1. F (FALSZ) - kaszubska (215,8 tys. z polska jako druga + 16,4 tys. jako jedyna) jest najliczniejsza identyfikacja niepolska w tabeli. Ale Kaszubi nie maja statusu mniejszosci narodowej - sa spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym (kaszubskim). Najliczniejsza grupa mniejszosci NARODOWEJ jest mniejszosc niemiecka.

   2. P (PRAWDA) - Kaszubi maja najwiecej osob wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna (16,4 tys.) wsrod przedstawionych grup. Niemiecka 44,5 to z polska, sama niemiecka mniej.

      UWAGA: poprawna ocena zalezy od dokladnego sformulowania - jesli "jedyna" = "sama bez polskiej", to Niemcy maja 44,5 tys., Kaszubi 16,4 - wtedy FALSZ. Klucz CKE: P jest poprawne TYLKO wtedy, gdy "jedyna" interpretuje sie jako "wskazywana jako pierwsza/podstawowa".

   3. P (PRAWDA) - Sposrod grup w tabeli (bialoruska, kaszubska, niemiecka, romska, ukrainska) jedyna mniejszosc etniczna to Romowie. Bialorusini, Niemcy i Ukraincy maja status mniejszosci NARODOWEJ, Kaszubi - jezyka regionalnego. Romowie sa jedna z 4 mniejszosci etnicznych w Polsce wg Ustawy z 6 stycznia 2005 r. (obok Karaimow, Lemkow, Tatarow).

   ⚠ Typowa pułapka: Glowna pulapka: pomylenie mniejszosci NARODOWEJ z ETNICZNA. Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym rozroznia: 9 mniejszosci narodowych (Bialorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Slowacy, Ukraincy, Zydzi), 4 mniejszosci etniczne (Karaimowie, Lemkowie, Romowie, Tatarzy), 1 spolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (Kaszubi - jezyk kaszubski). Kryterium: mniejszosc narodowa identyfikuje sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie; etniczna nie ma wlasnego panstwa.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
6. Matura CKE · maj 2020 · zad. 10 1 pkt Konstytucja RP, zasady ustrojowe, suwerennosc narodu, panstwo unitarne

   Przepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483):

   • Art. 1. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspolnym wszystkich obywateli.
   • Art. 2. Rzeczpospolita Polska jest [...] panstwem prawnym, urzeczywistniajacym zasady sprawiedliwosci spolecznej.
   • Art. 3. Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym.
   • Art. 4.1. Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu.

   Do kazdej z podanych nazw zasad ustrojowych dopisz numer artykulu z Konstytucji RP, w ktorym ta zasada zostala unormowana.

   • Zasada suwerennosci narodu - ...........
   • Zasada unitarnej formy panstwa - ...........
   Pokaż odpowiedź

   • Zasada suwerennosci narodu - art. 4 (ust. 1): "Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu." Suwerennosc oznacza, ze najwyzsza wladza w panstwie pochodzi od narodu - czyli ogolu obywateli. To fundament wspolczesnej demokracji.

   • Zasada unitarnej formy panstwa - art. 3: "Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym." Panstwo unitarne (jednolite) to panstwo o jednej wladzy centralnej, jednym systemie prawnym, bez czesci skladowych majacych wlasna suwerennosc (w odroznieniu od panstw federalnych jak USA, Niemcy czy Szwajcaria).

   ⚠ Typowa pułapka: Czeste pomylki: art. 1 ("dobro wspolne") z zasada suwerennosci - dobro wspolne to zasada celowosci panstwa, NIE suwerennosc. Art. 2 (panstwo prawne) z unitarnoscia - panstwo prawne to rule of law, NIE jednolitosc. Trzeba dokladnie czytac kazda zasade i przyporzadkowac.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
7. Matura CKE · maj 2019 · zad. 2 3 pkt koncepcja obcosci, grupa obca i wlasna, mniejszosci, etnocentryzm, Bystron, Jakutowie

   Material zrodlowy zawiera dwa teksty: Tekst 1 - o koncepcji obcosci wedlug Jana Stanislawa Bystronia (S. Beredzkiewicz, "Portrety obcego"), Tekst 2 - o postrzeganiu kultury rosyjskiej przez Jakutow (W. Sieroszewski, "Dwanascie lat w kraju Jakutow").

   2.1. Rozstrzygnij, czy koncepcja zaprezentowana w tekscie 1. jest adekwatna do postaw mniejszosciowej grupy etnicznej przedstawionej w tekscie 2. Swoj wybor uzasadnij, odnoszac sie do obu tekstow.

   Pokaż odpowiedź

   2.1. Rozstrzygniecie: NIE (koncepcja Bystrona NIE jest adekwatna do postawy Jakutow opisanej w tekscie 2.).
   Uzasadnienie: Bystron opisuje klasyczny etnocentryzm - grupa wlasna wartosciuje grupe obca negatywnie, postrzegajac ja jako gorsza, smieszna, "obca". Tymczasem Jakuci w tekscie 2. NIE odrzucaja obcej kultury rosyjskiej - przeciwnie: wsluchiwali sie w rosyjska mowe, naucze, ulegali jej urokowi i przejmowali wzorce rosyjskie, podziwiajac wyzsza cywilizacje rosyjska. Postawa Jakutow to akulturacja/asymilacja, a nie ksenofobia/etnocentryzm. Mniejszosciowa grupa etniczna (Jakuci) zachowala sie odwrotnie niz przewiduje koncepcja obcosci Bystrona - dazyla do upodobnienia, nie do odrzucenia obcego.

   ⚠ Typowa pułapka: Najczestsza pomylka: stwierdzenie, ze koncepcja jest adekwatna, bo Jakuci sa "obcy" wobec Rosjan. Uwaga - chodzi o postrzeganie OBCEJ grupy przez SWOJA, a nie odwrotnie. Drugi blad: pomylenie asymilacji z odrzuceniem.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
8. Matura CKE · maj 2019 · zad. 4 1 pkt mniejszosci narodowe w RP, Ormianie, Lwow, Kazimierz Wielki

   Material zrodlowy: tekst o jednej z mniejszosci narodowych w RP - wzmianka o przywileju Kazimierza Wielkiego pozwalajacym mieszkajacym we Lwowie przedstawicielom mniejszosci sadzic sie wedlug wlasnego prawa; chrzescijanie zyjacy w zgodzie z ludnoscia polska i ruska; kupcy, rzemieslnicy, tlumacze-dyplomaci; ich obrzadek wyznaniowy ma nazwe zawierajaca nazwe ich narodu; kosciol w Krakowie i Gliwicach; takze w Gdansku; do Polski przybyli przed wiekami.

   Polecenie CKE: "Zaznacz poprawne dokonczenie zdania. Tekst dotyczy mniejszosci A. zydowskiej. B. ukrainskiej. C. ormianskiej. D. lemkowskiej."

   Pokaż odpowiedź

   C. ormianskiej.

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapka: skojarzenie "Lwow" + "chrzescijanie ruskiej kultury" prowadzi czesto do B (ukrainska). Klucz: "obrzadek o nazwie zawierajacej nazwe ich narodu" = obrzadek **ormianskokatolicki** (Kosciol Ormianskokatolicki). Ukrainska/lemkowska to obrzadek greckokatolicki/prawoslawny, zydowska - judaizm.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
9. Matura CKE · maj 2018 · zad. 13 1 pkt obywatelstwo, repatriacja, Karta Polaka, ustawa o obywatelstwie

   Material zrodlowy: tekst "O nabywaniu obywatelstwa" (J. Raciborski, Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej, Warszawa 2011): "Z mocy prawa [...] nabywa obywatelstwo z chwila przekroczenia granicy RP na podstawie wizy wjazdowej [...], ale procedura przyznawania owej wizy ma uznaniowy charakter i opiera sie na pojeciu polskiego pochodzenia. W swietle ustawy [...] stwierdzenie polskiego pochodzenia moze nastapic w odniesieniu do osoby deklarujacej narodowosc polska, ktora ponadto lacznie spelnia nastepujace warunki: (a) co najmniej jedno z jej rodzicow lub dziadkow albo dwoje pradziadkow bylo narodowosci polskiej, (b) wykaze ona swoj zwiazek z polskoscia, w szczegolnosci przez pielegnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajow."

   Polecenie CKE: "Podaj nazwe kategorii osob, ktorych dotyczy procedura nabywania obywatelstwa opisana w tekscie."

   Pokaż odpowiedź

   Repatrianci (osoby repatriowane).

   Procedura opisana w tekscie to repatriacja - powrot do RP osob narodowosci polskiej (lub ich potomkow) z terenow b. ZSRR (gl. Kazachstan, Uzbekistan, Tadzykistan, Kirgistan, Turkmenistan, czesc azjatycka Rosji). Regulowana ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji.

   ⚠ Typowa pułapka: Najczestszy blad: pomylenie z "**reemigrantami**", "**imigrantami**", "**uchodzcami**" lub "Polakami za granica posiadajacymi Karte Polaka". Roznica: - **Karta Polaka** (ustawa z 2007 r.) - NIE daje obywatelstwa, tylko ulatwienia (wizy, prawo pracy, swiadczenia) - **Repatriant** - nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa przez przekroczenie granicy z wiza repatriacyjna - **Reemigrant** - osoba wracajaca z emigracji ekonomicznej (zwykle nie traci obywatelstwa) Klucz w tekscie: "z mocy prawa nabywa obywatelstwo" + "wiza wjazdowa" + warunek polskiego pochodzenia - to definicja repatriacji.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
10. Matura CKE · maj 2018 · zad. 16 3 pkt prawo wyborcze, samorzad, mniejszosc niemiecka, ordynacja

    Material zrodlowy: fragment Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy:

    • Art. 10. § 1. Prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) ma: [...]
      3. w wyborach do organow stanowiacych jednostek samorzadu terytorialnego - osoba majaca prawo wybierania w tych wyborach (do organow stanowiacych jednostek samorzadu terytorialnego);
      4. w wyborach wojta - obywatel polski oraz obywatel UE niebedacy obywatelem polskim, ktory najpozniej w dniu glosowania konczy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy [...].
    • Art. 11. § 1. Prawo wybieralnosci (bierne prawo wyborcze) ma: [...] 5) w wyborach do organow stanowiacych jednostek samorzadu terytorialnego - osoba majaca prawo wybierania tych organow;
      6. w wyborach wojta - obywatel polski majacy prawo wybierania w tych wyborach, ktory najpozniej w dniu glosowania konczy 25 lat, z tym ze kandydat nie musi stale zamieszkiwac na obszarze gminy.

    Material o osobach (A-C): zwiazanych z gmina Lubrza (powiat prudnicki, woj. opolskie):

    • A. Herbert: czlonek Towarzystwa Spoleczno-Kulturalnego Niemcow na Slasku Opolskim, parlamentarzysta gminny Lubrza od 30 lat. W wyborach parlamentarnych w Polsce glosowal na Komitet Wyborczy Wyborcow Mniejszosci Niemieckiej.
    • B. Adam, obywatel Niemiec, od trzech lat pracuje i na stale mieszka w gminie Lubrza. Jego dzieci ucza sie w polskiej szkole na slasku. Ten 30-latek wywodzi sie od korzeni.
    • C. Ewa, obywatelka Polski, od 30 lat na stale mieszka w Monachium. Nie jest zameldowana w gminie Lubrza, ale otrzymuje siedlisko kontaktowe z rodzina w tej miejscowosci.

    Polecenia CKE: 16.1. Do kazdego artykulu dopisz nazwe rodzaju unormowanego w nim prawa wyborczego. 16.2. Okresl, ktora z wymienionych osob (A-C) nie moze glosowac na stanowisko wojta w wyborach w gminie wskazanej powyzej. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do wlasciwego przepisu prawnego. 16.3. Okresl, ktora z wymienionych osob (A-C) nie moze kandydowac na stanowisko wojta w wyborach w gminie wskazanej powyzej. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do wlasciwego przepisu prawnego.

    Pokaż odpowiedź

    16.1. Nazwy rodzajow prawa wyborczego:

    • Art. 10 - czynne prawo wyborcze (prawo wybierania, prawo glosu)
    • Art. 11 - bierne prawo wyborcze (prawo wybieralnosci, prawo do kandydowania)

    16.2. Osoba, ktora NIE moze glosowac na wojta: Ewa (C)
    Uzasadnienie: Zgodnie z art. 10 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego czynne prawo wyborcze w wyborach wojta ma osoba ktora stale zamieszkuje na obszarze danej gminy. Ewa od 30 lat zamieszkuje w Monachium, nie jest zameldowana w gminie Lubrza - nie spelnia warunku stalego zamieszkania.

    16.3. Osoba, ktora NIE moze kandydowac na wojta: Adam (B)
    Uzasadnienie: Zgodnie z art. 11 § 1 pkt 6 Kodeksu wyborczego bierne prawo wyborcze w wyborach wojta ma wylacznie obywatel polski. Adam jest obywatelem Niemiec - nawet stale zamieszkujac w gminie nie moze kandydowac, choc moze glosowac (czynne prawo dla obywateli UE).

    ⚠ Typowa pułapka: W 16.2 najczestszy blad: wskazanie Adama (B) jako tego, ktory nie moze glosowac - blad. Obywatel UE stale zamieszkujacy ma czynne prawo wyborcze w wyborach lokalnych (art. 10 § 1 pkt 3-4). W 16.3 najczestszy blad: wskazanie Ewy jako tej, ktora nie moze kandydowac - blad. Ewa moze kandydowac (kandydat NIE musi stale zamieszkiwac na obszarze gminy - art. 11 § 1 pkt 6 in fine). Choc nie mogla GLOSOWAC, moglaby KANDYDOWAC. Klucz: rozroznienie warunkow czynnego (zamieszkanie wymaga) i biernego (zamieszkanie nie wymagane) prawa wyborczego.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
11. Matura CKE · maj 2018 · zad. 27 2 pkt ONZ, Karta Narodow Zjednoczonych, Antonio Guterres, Sekretarz Generalny

    Material zrodlowy:

    • Tekst "O organizacji miedzynarodowej": "Zostala utworzona na mocy dokumentu podpisanego w San Francisco, do powstania ktorego znacznie przyczynily sie postanowienia tzw. deklaracji waszyngtonskiej. Biura organizacji mieszcza sie w Nowym Jorku, Genewie, Wiedniu i Nairobi. Zajmuje sie przede wszystkim problematyka bezpieczenstwa miedzynarodowego, rozwojem wspolpracy miedzy narodami oraz popieraniem przestrzegania praw czlowieka." (msz.gov.pl)
    • Tekst "O polityku": "Portugalski parlamentarzysta, sekretarz generalny Partii Socjalistycznej, w latach 1995-2002 pelnil funkcje premiera Portugalii, a w latach 2005-2015 sprawowal urzad wysokiego komisarza ds. uchodzcow organizacji przedstawionej w powyzszym tekscie."

    Polecenie CKE: "Uzupelnij zdania - wpisz nazwe organizacji (A.), rok wydarzenia (B.) oraz nazwe stanowiska (C.)."

    • Tekst "O organizacji miedzynarodowej" dotyczy (A.) ............ . Polska nalezy do tej organizacji od (B.) ........ roku - jest jednym z panstw okreslanych jako czlonkowie pierwotni. W materiale "O polityku" zostal przedstawiony Antonio Manuel de Oliveira Guterres, ktory w 2017 roku - po okresie urzedowania Ban Ki-Moona - zostal (C.) ............ tej organizacji.
    Pokaż odpowiedź

    A. Organizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ) (ang. United Nations, UN)
    Wskazniki w tekscie:

    • "dokument podpisany w San Francisco" - Karta Narodow Zjednoczonych, 26 czerwca 1945 r.
    • "deklaracja waszyngtonska" - Deklaracja Narodow Zjednoczonych z 1942 r. (poprzedzajaca KNZ)
    • biura: Nowy Jork (glowna siedziba), Genewa, Wieden, Nairobi

    B. 1945 (rok zalozenia ONZ; Polska jest panstwem czlonkiem pierwotnym - podpisala KNZ jesienia 1945 r. wraz z 50 innymi panstwami zalozycielskimi; formalnie ONZ powstala 24 pazdziernika 1945 r.)

    C. Sekretarz Generalny (Sekretarz Generalny ONZ; ang. UN Secretary-General).

    Antonio Guterres jest 9. Sekretarzem Generalnym ONZ, sprawuje urzad od 1 stycznia 2017 r., po Ban Ki-Moonie (2007-2016). W 2022 r. wybrany na druga 5-letnia kadencje.

    ⚠ Typowa pułapka: W B czesty blad: rok 1946 lub 1956 (data ratyfikacji przez Polske). KLUCZ: Polska jest **czlonkiem pierwotnym** (founding member) - podpisala Karte w **1945** r., choc rzad londynski/lubelski w czerwcu 1945 r. nie byl pelnoprawnym zalozycielem; jednak Polska zostala dopisana do listy zalozycieli na konferencji 24 pazdziernika 1945 r. (Tymczasowy Rzad Jednosci Narodowej). To czyni ja czlonkiem pierwotnym - rok zalozenia 1945. W C czesty blad: "Wysoki Komisarz NZ" lub "przewodniczacy". Guterres BYL Wysokim Komisarzem ds. Uchodzcow (UNHCR) w latach 2005-2015, ALE w 2017 r. zostal **Sekretarzem Generalnym ONZ** (innym, wyzszym stanowiskiem). W A czesty blad: "UNESCO", "UNICEF" - to AGENCJE wyspecjalizowane ONZ, NIE sama ONZ.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →