Ekonomia i polityka społeczna: rynek, podatki i państwo dobrobytu

19 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z wiedzy o społeczeństwie (2018–2022). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.

1. Matura CKE · maj 2022 · zad. 8 1 pkt PIT, 1% (obecnie 1,5%) podatku dla OPP, ustawa o pozytku publicznym

   Reklama "1% dla Marcelka" wzywa do wpisania w zeznaniu podatkowym numeru KRS i celu szczegolowego, by przekazac 1% podatku.

   Odnoszac sie do zasad rozliczen podatkowych obowiazujacych w Rzeczypospolitej Polskiej, wyjasnij, o jakie dzialania apeluja autorzy reklamy.

   Pokaż odpowiedź

   Autorzy reklamy apeluja o przekazanie 1% podatku dochodowego od osob fizycznych (PIT) na rzecz organizacji pozytku publicznego (OPP), ktora pomaga Marcelkowi.

   Mechanizm:

   1. Podatnik PIT w rocznym zeznaniu (PIT-37/PIT-36/PIT-28) moze dobrowolnie wskazac OPP wpisana w wykazie Ministerstwa Finansow przez podanie numeru KRS tej organizacji.
   2. W rubryce "informacja uzupelniajaca / cel szczegolowy 1%" mozna wpisac konkretnego podopiecznego (Marcel Nr 123456) — wowczas srodki trafiaja na subkonto tej osoby w OPP.
   3. Urzad Skarbowy przekazuje 1% nalezneych podatku (od 2022 r. — 1,5% zgodnie z Polskim Ladem) na konto OPP. Dla podatnika to bezkosztowe — kwota i tak byla nalezna fiskusowi.

   Podstawa prawna: Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o dzialalnosci pozytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873), art. 27.

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - **NIE jest to darowizna** w sensie pelnego oddania pieniedzy. Podatnik **nie traci** ani zlotowki — przekazuje czesc podatku, ktora i tak musialby zaplacic. - Mozna wskazac TYLKO **jedna** OPP rocznie. - **Cel szczegolowy** (np. konkretne dziecko) jest dobrowolny — OPP musi miec subkonta dla podopiecznych. - W 2022 r. wciaz obowiazywal **1%** (jako standard); zmiana na **1,5%** weszla od rozliczenia za rok 2022 (skladanego w 2023 r.) — w arkuszu mowi sie wiec o 1%.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
2. Matura CKE · maj 2022 · zad. 9 1 pkt szara strefa, grupy interesu, panstwo zawlaszczone, panstwo klanowe

   Tekst J.R. Wedel (Klany, kliki i zawlaszczone panstwa) opisuje:

   • Panstwo czesciowo zawlaszczone — nieformalne grupy interesu w szarej strefie korzystaja z uslug skorumpowanych aktorow panstwowych.
   • Panstwo klanowe — grupy interesu (klany) same zarzadzaja panstwem jako aktorzy polityczni; trudno rozdzielic klan od panstwa, kazni uzyskuja znaczna bezkarnosc.

   Podaj podobienstwo i roznice w funkcjonowaniu opisanych w tekscie nieformalnych grup interesu dzialajacych w szarej strefie w obu typach panstw.

   Pokaż odpowiedź

   Podobienstwo:
   W obu typach panstw nieformalne grupy interesu z szarej strefy wplywaja na decyzje panstwowe w sposob pozaprawny — wykorzystuja powiazania z aparatem panstwowym do realizacji wlasnych celow, dzialajac poza demokratycznymi mechanizmami kontroli. W obu przypadkach skutkiem jest deformacja polityki publicznej na korzysc waskich grup, ze szkoda dla dobra wspolnego.

   Roznica:

   • W panstwie czesciowo zawlaszczonym grupy interesu sa na zewnatrz struktur panstwowych — korzystaja z uslug skorumpowanych urzednikow, ale same nie sa wladza. Panstwo i grupy interesu sa rozdzielone, choc powiazane korupcja.
   • W panstwie klanowym grupy interesu przejmuja role aktora politycznego — same zarzadzaja panstwem, sa zlozone z osob na stanowiskach publicznych (lub kontroluja te osoby). Granica miedzy klanem a panstwem zanika, klany uzyskuja bezkarnosc.

   Skala zawlaszczenia: czesciowe (przez korupcje pojedynczych urzednikow) vs pelne (przejecie kontroli nad calym aparatem panstwa).

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - Trzeba podac **i** podobienstwo, **i** roznice — pominiecie jednego = 0 pkt. - Roznica MUSI byc zakorzeniona w tekscie: w panstwie zawlaszczonym grupy **uzywaja** panstwa (korupcja); w klanowym grupy **sa** panstwem (kapitulacja). - Nie mylic z "panstwo upadle" (failed state) — to inna kategoria (brak instytucji), nie panstwo klanowe (sa instytucje, ale przejete).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
3. Matura CKE · maj 2022 · zad. 10 1 pkt VAT, paragony fiskalne, podatki posrednie

   Fragmenty fotografii trzech paragonow zawieraja informacje o sprzedazy opodatkowanej oznaczonej literami (D, B, A) wraz ze stawkami procentowymi (5%, 8%, 23%).

   Uzupelnij tekst — wpisz kolejna nazwe podatku oraz numer.

   Na paragonach zostala zawarta informacja o podatku ............., a jego podstawowa stawka zostaly objete produkty na paragonie numer ............ .

   Pokaż odpowiedź

   • Nazwa podatku: VAT (podatek od towarow i uslug).
   • Numer paragonu z podstawowa stawka: 3 (paragon 3, ze stawka 23%, czyli stawka podstawowa VAT w Polsce).

   Stawki VAT w Polsce (stan na 2022 r.):

   • 23% — stawka podstawowa (wiekszosc towarow i uslug).
   • 8% — stawka obnizona (m.in. uslugi gastronomiczne, niektore artykuly spozywcze).
   • 5% — stawka super-obnizona (podstawowe produkty zywnosciowe, ksiazki).
   • 0% — eksport, wewnatrzwspolnotowa dostawa towarow.
   • zw. — zwolnione.

   Na paragonach VAT oznaczany literami: A = 23%, B = 8%, C = 0%, D = 5%, E/zw = zwolnione.

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - Nie wystarczy "podatek od sprzedazy" — CKE wymaga **VAT** lub **podatek od towarow i uslug**. - Podstawowa stawka VAT w Polsce to **23%** (od 2011 r.), NIE 22% (przed 2011 r.). - Litery A/B/C/D na paragonie odpowiadaja roznym stawkom — nie wszystkie kasy uzywaja tego samego oznaczenia.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
4. Matura CKE · maj 2022 · zad. 23 1 pkt prawa czlowieka, prawa pozytywne, prawa II generacji, prawa socjalne, ekonomiczne, kulturalne

   Tekst (eduteka.pl) o prawach pozytywnych: kategorie uprawnien jednostki do uzyskania swiadczen na jej rzecz; spoleczenstwo "splaca dlug" wobec jednostki za posrednictwem panstwa (np. podzial dochodu narodowego); prawa "poprzez panstwo".

   5 artykulow Konstytucji RP:

   • Art. 41 ust. 1 — nietykalnosc osobista, wolnosc osobista.
   • Art. 61 ust. 1 — prawo do uzyskiwania informacji o dzialalnosci organow publicznych.
   • Art. 68 ust. 1 — prawo do ochrony zdrowia.
   • Art. 70 ust. 1 — prawo do nauki.
   • Art. 77 ust. 1 — prawo do wynagrodzenia szkody przez niezgodne z prawem dzialanie organu wladzy publicznej.

   Uzupelnij tekst — wpisz wlasciwe numery.

   Prawa II generacji, ktorych dotyczy tekst, uregulowano m.in. w przytoczonych art. ...... i ...... .

   Pokaż odpowiedź

   Art. 68 ust. 1 (prawo do ochrony zdrowia) i Art. 70 ust. 1 (prawo do nauki).

   Uzasadnienie:

   Prawa II generacji (klasyfikacja K. Vasaka) = prawa socjalne, ekonomiczne i kulturalne (Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka 1948 i Miedzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spolecznych i Kulturalnych 1966):

   • Prawo do pracy, do wynagrodzenia, do ubezpieczenia spolecznego.
   • Prawo do ochrony zdrowia (art. 68 Konstytucji RP) → roszczenie do swiadczen NFZ, opieki zdrowotnej.
   • Prawo do nauki (art. 70 Konstytucji RP) → bezplatna edukacja w szkolach publicznych, prawo do studiowania.
   • Prawo do mieszkania, do urlopu, do udzialu w kulturze.

   To prawa pozytywne w sensie filozoficznym — wymagaja od panstwa dzialania (finansowania, organizowania uslug), nie tylko powstrzymywania sie (jak prawa I generacji).

   Pozostale artykuly:

   • Art. 41 — nietykalnosc osobista → prawo I generacji (osobiste, negatywne).
   • Art. 61 — prawo do informacji → prawo III generacji (polityczno-obywatelskie, prawo dostepu do informacji publicznej).
   • Art. 77 — wynagrodzenie szkody → prawo proceduralne / prawo I generacji (ochrona przed dzialaniem panstwa).

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - **Generacje praw czlowieka** (K. Vasak, 1979): - **I generacja** — prawa **osobiste i polityczne** (wolnosc, zycie, nietykalnosc, swoboda wypowiedzi, wybory) — XVIII w., Deklaracja Praw Czlowieka i Obywatela. - **II generacja** — prawa **socjalne, ekonomiczne, kulturalne** (praca, ochrona zdrowia, nauka, mieszkanie) — XX w., panstwo opiekuncze. - **III generacja** — prawa **solidarnosciowe / kolektywne** (do pokoju, do rozwoju, do zdrowego srodowiska, narodow) — od lat 70. - Czesty blad: zaliczanie prawa do informacji (art. 61) do II generacji — to **prawo polityczne** (kontrola wladzy przez obywateli), nalezace do I lub III generacji. - Klucz: prawa II generacji wymagaja **swiadczen** od panstwa (zdrowie, nauka).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
5. Matura CKE · maj 2022 · zad. 24 1 pkt organizacje regionalne, Inicjatywa Srodkowoeuropejska, CEFTA, OBWE, WNP, Europa Srodkowa

   Fragment mapy politycznej Europy i Azji — kolorem ciemnoszarym zaznaczono panstwa czlonkowskie pewnej organizacji (m.in. Polska, Czechy, Slowacja, Wegry, Wlochy, kraje balkanskie, Ukraina, Bialorus, Moldawia, Rumunia, Bulgaria).

   Dokoncz zdanie. Zaznacz wlasciwa odpowiedz.

   Kolorem ciemnoszarym na mapie zaznaczono wszystkie panstwa czlonkowskie

   A. Inicjatywy Srodkowoeuropejskiej.

   B. Wspolnoty Niepodleglych Panstw.

   C. Organizacji Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie.

   D. Srodkowoeuropejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu.

   Pokaż odpowiedź

   A. Inicjatywy Srodkowoeuropejskiej (ISE / CEI — Central European Initiative).

   Inicjatywa Srodkowoeuropejska — organizacja regionalna utworzona w 1989 r. (poczatkowo jako Quadragonale, potem Pentagonale, Hexagonale). Zrzesza obecnie 17 panstw Europy Srodkowo-Wschodniej i Poludniowej:

   • Czlonkowie UE: Polska, Czechy, Slowacja, Wegry, Slowenia, Chorwacja, Wlochy, Austria, Rumunia, Bulgaria.
   • Spoza UE: Albania, Bosnia i Hercegowina, Macedonia Polnocna, Czarnogora, Serbia, Moldawia, Ukraina, Bialorus (cz. zawieszona).

   Cele: wspolpraca polityczna, gospodarcza, kulturalna, naukowa; wsparcie krajow nie-UE w drodze do integracji europejskiej. Sekretariat w Trijescie.

   Dlaczego nie pozostale:

   • B. WNP — Wspolnota Niepodleglych Panstw (post-radziecka, 1991): Rosja, Bialorus, Armenia, Azerbejdzan, Kazachstan, Kirgistan, Tadzykistan, Uzbekistan, Moldawia. NIE obejmuje Polski, Wegier, Wloch.
   • C. OBWE — Organizacja Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie — 57 panstw, w tym USA, Kanada, kraje calej Europy + Azja Centralna. Mapa pokazywalaby DUZO wiecej krajow (m.in. Niemcy, Francje, UK), a one sa na bialo.
   • D. CEFTA — Central European Free Trade Agreement — obecnie tylko: Albania, BiH, Kosowo, Macedonia, Moldawia, Czarnogora, Serbia (kraje Balkan + Moldawia, po wyjsciu krajow UE). Mapa pokazujaca Polske, Czechy, Wlochy nie pasuje (sa juz w UE).

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - **CEFTA** — Polska, Czechy, Slowacja, Wegry **wystapily** z CEFTA w 2004 r. (gdy weszly do UE). Obecnie CEFTA = kraje balkanskie + Moldawia. Mapa z Polska + Wegrami w CEFTA bylaby wiec **bledna**. - **OBWE** — 57 panstw OD WANCOUVER PO WLADYWOSTOK. To zbyt szerokie. - **WNP** — tylko byle republiki ZSRR (bez Krajow Baltyckich, ktore odmowily czlonkostwa). - **ISE** — od Wloch po Bialorus, w tym Polska + Balkany + Moldawia + Ukraina. To odpowiada mapie.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
6. Matura CKE · maj 2022 · zad. 31 12 pkt bezrobocie w Polsce, polityka spoleczna, USA system polityczny, decyzja administracyjna, wypracowanie

   Wypracowanie — 1 z 3 tematow (do wyboru):

   Temat 1. Scharakteryzuj problem bezrobocia w Rzeczypospolitej Polskiej w XXI wieku, uwzgledniajac przyczyny tego zjawiska, czynniki wplywajace na zroznicowanie jego poziomu, a takze skutki tego zjawiska oraz polityke panstwa wobec niego. W pracy wykorzystaj wszystkie zamieszczone materialy zrodlowe (wykres stopy bezrobocia 1992–2018, tabele bezrobotnych wedlug kategorii i odplywu, mapa wojewodztw).

   Temat 2. Porownaj ustroj polityczny Stanow Zjednoczonych Ameryki z ustrojem Wielkiej Brytanii, biorac pod uwage: system partyjny i powiazania z systemem wyborczym, strukture i funkcje parlamentu, pozycje ustrojowa glowy panstwa oraz model systemu politycznego.

   Temat 3. Scharakteryzuj problematyke decyzji administracyjnej w Polsce — przedstaw takich decyzji i ich przyklady (wydawane przez organy samorzadu terytorialnego), konieczne elementy decyzji, a takze procedury odwolawcze (w tym rodzaje pism i ich adresatow) wynikajace z norm postepowania administracyjnego oraz sadowo-administracyjnego.

   Pokaż odpowiedź

   Wybor tematu zalezy od ucznia. Ponizej skrocony plan wypracowania dla Tematu 1 (bezrobocie w RP), ktory jest najbardziej oparty na materialach zrodlowych i statystycznych.

   Plan wypracowania — Temat 1: Bezrobocie w RP w XXI w.

   Wstep: Zdefiniowac bezrobocie (rejestrowane vs wg BAEL); wskazac na transformacje 1989 i jej dziedzictwo dla rynku pracy w XXI w.

   Czesc 1 — Skala i tendencje (dane z wykresu):

   • Maksimum bezrobocia: 20% w 2002 r. (efekt restrukturyzacji + kryzys 2001).
   • Spadek do 6% w 2008 r. (efekt akcesji do UE, emigracji, dobrej koniunktury).
   • Wzrost po kryzysie 2008–2013, potem trwaly spadek do 3-4% w 2018 r. (najnizsze w UE).

   Czesc 2 — Przyczyny:

   • Strukturalne: restrukturyzacja przemyslu (lata 90.), automatyzacja, niskie kwalifikacje.
   • Koniunkturalne: kryzysy gospodarcze 2001, 2008.
   • Frykcyjne: czas miedzy zmianami pracy.
   • Sezonowe: rolnictwo, turystyka.

   Czesc 3 — Zroznicowanie (mapa wojewodztw):

   • Wyzsze: warminsko-mazurskie, podkarpackie, kujawsko-pomorskie (8-10%).
   • Nizsze: wielkopolskie, slaskie, mazowieckie, dolnoslaskie (3-5%).
   • Czynniki: struktura gospodarcza, blizkosc rynkow zachodnich, urbanizacja.

   Czesc 4 — Grupy ryzyka (Tabela 1):

   • Niskie wyksztalcenie: gimnazjum/podstawowe = 261,9 tys. bezrobotnych — najwiecej.
   • Mlodziez 25–34 lat: 271,7 tys. — najliczniejsza grupa wiekowa.
   • Dlugotrwale bezrobotni: 507,2 tys. — strukturalny problem.

   Czesc 5 — Polityka panstwa (Tabela 2):

   • Aktywne: szkolenia, prace interwencyjne, dotacje na dzialalnosc gospodarcza (165,6 tys.), staze, prace subsydiowane (899,7 tys.). Programy: 500+, Rodzina 500+, MdM.
   • Pasywne: zasilki dla bezrobotnych (tylko 815,6 tys. — uprawnionych), zasilki przedemerytalne.
   • Instytucje: Powiatowe Urzedy Pracy (PUP), Wojewodzkie Urzedy Pracy, Ministerstwo Rodziny.

   Czesc 6 — Skutki:

   • Ekonomiczne: niski PKB, koszty zasilkow, ubytek kapitalu ludzkiego.
   • Spoleczne: ubostwo, marginalizacja, migracja zagraniczna (Wielka emigracja po 2004).
   • Psychologiczne: depresja, alkoholizm, rozpad rodzin.
   • Polityczne: populizm, niezadowolenie spoleczne.

   Zakonczenie: Bezrobocie w Polsce zredukowane do najnizszego poziomu w UE w 2018 r., ale wciaz wystepuje strukturalne (mlodziez, niskie wyksztalcenie, regiony peryferyjne); skuteczna polityka aktywizacji rynku pracy + emigracja po akcesji do UE = glowne czynniki sukcesu.

   Cytaty z materialow: Wskazane konkretne liczby z wykresu i tabel.

   ⚠ Typowa pułapka: Pulapki wypracowania: - **Wymog**: wykorzystanie WSZYSTKICH materialow zrodlowych (wykres + 2 tabele + mapa). Pominiecie ktoregos = utrata punktow. - **Struktura**: wstep, rozwiniecie (z podzialem tematycznym), zakonczenie. Bez "wodolania". - **Konkrety**: liczby z danych (np. "20% w 2002 r."), nazwy instytucji (PUP), terminologia (bezrobocie strukturalne / frykcyjne / koniunkturalne). - **Argumentacja**: nie wystarczy opis — trzeba pokazac **zwiazki przyczynowo-skutkowe**. - **Objetosc**: minimum 2 strony A4, optymalnie 3-4 strony. - Trzy tematy do wyboru: 1 (najlatwiejszy, najwiecej materialow), 2 (porownawczy, wymaga wiedzy ustrojowej UK i USA), 3 (techniczny, KPA).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
7. Matura CKE · maj 2021 · zad. 22 2 pkt Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) – progresja a liniowość

   Na podstawie tekstu i wiedzy własnej: 22.1. Wskaż sytuację, w której podatek dochodowy od osób fizycznych w Polsce nie ma charakteru progresywnego. 22.2. Sformułuj argument za oraz kontrargument wobec tezy, że samozatrudnienie i rozliczanie podatkiem liniowym jest korzystne dla budżetu państwa.

   Pokaż odpowiedź

   22.1. Sytuacje, w których PIT w Polsce nie jest progresywny:

   W Polsce PIT na zasadach ogólnych jest progresywny (skala podatkowa
   z dwoma progami – po reformie 2022 r.: 12% i 32% z kwotą wolną),
   ale nie ma charakteru progresywnego w następujących sytuacjach:

   • podatek liniowy (19%) – dla osób prowadzących pozarolniczą działalność
     gospodarczą, które wybiorą tę formę opodatkowania (art. 30c ustawy o PIT);
   • ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – stałe stawki zależne od
     rodzaju działalności (2%–17%, bez progresji);
   • karta podatkowa – kwotowa, zależna od rodzaju działalności i liczby
     zatrudnionych;
   • podatek od dochodów kapitałowych (tzw. "podatek Belki") – 19% liniowy
     od odsetek, dywidend, zysków giełdowych (art. 30a–30b);
   • podatek od sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat – 19% liniowy;
   • opodatkowanie najmu prywatnego ryczałtem – 8,5% / 12,5% (od 100 tys.).

   22.2. Argument za (że samozatrudnienie + liniowy 19% jest korzystne
   dla budżetu): wpływy do budżetu są stabilne i przewidywalne dzięki niskiej
   stopie i dużej bazie podatników – wielu wybiera formę liniową, generując
   masowe wpływy; ponadto liniowy 19% zachęca przedsiębiorców do prowadzenia
   działalności w Polsce zamiast w rajach podatkowych, ogranicza szarą strefę.

   Kontrargument (że jest niekorzystne): wybór liniowego 19% przez osoby
   o wysokich dochodach powoduje utratę wpływów w stosunku do progresji
   32% – budżet traci miliardy złotych rocznie. Dodatkowo fikcyjne samozatrudnienie
   (pracownik wykonujący zadania pracownicze przez firmę-jednoosobówkę) zaniża
   podstawę składek ZUS i NFZ, drenując system zabezpieczenia społecznego,
   a w pierwszym rzędzie obniża wpływy z PIT, jakie miałyby być przy umowie o pracę
   (progresja + składki pracownika + składki pracodawcy).

   ⚠ Typowa pułapka: PIT to **NIE** jeden podatek – obok skali ogólnej istnieją równolegle inne formy opodatkowania dochodów osobistych, które rozbijają tezę o "pełnej progresji" polskiego systemu.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
8. Matura CKE · maj 2021 · zad. 23 1 pkt Konstytucja RP – prawa ekonomiczne, polityczne, osobiste

   Do każdego z przepisów Konstytucji RP przyporządkuj właściwą kategorię praw (osobiste / polityczne / ekonomiczne, socjalne i kulturalne).

   Pokaż odpowiedź

   Trzy kategorie praw i wolności w Konstytucji RP:

   Prawa i wolności osobiste (art. 38–56) – chronią autonomię i godność
   osoby: prawo do życia (38), nietykalność i wolność osobista (41), prawo
   do sądu (45), prawo do prywatności (47), zakaz tortur (40), wolność
   sumienia i religii (53), wolność słowa (54).

   Prawa i wolności polityczne (art. 57–63) – dotyczą udziału w życiu
   publicznym: wolność zgromadzeń (57), wolność zrzeszania się (58), prawo
   do udziału w referendum i wyborach (62), prawo dostępu do służby publicznej
   (60), petycje (63).

   Prawa i wolności ekonomiczne, socjalne i kulturalne (art. 64–76) –
   dotyczą sfery bytu materialnego, pracy i kultury: prawo własności (64),
   prawo do pracy i wyboru zawodu (65), bezpieczne warunki pracy (66), prawo
   do zabezpieczenia społecznego (67), prawo do ochrony zdrowia (68),
   prawo do nauki (70), ochrona rodziny (71), prawa konsumenta (76).

   Typowe przyporządkowanie:

   • art. 68 ("Każdy ma prawo do ochrony zdrowia") → ekonomiczne, socjalne
     i kulturalne (prawo socjalne);
   • art. 60 ("Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają
     prawo dostępu do służby publicznej") → polityczne;
   • art. 40 ("Nikt nie może być poddany torturom...") → osobiste.

   ⚠ Typowa pułapka: **Prawo do ochrony zdrowia (art. 68)** to **socjalne**, NIE osobiste – mimo że "zdrowie" intuicyjnie wydaje się osobiste, w Konstytucji jest to prawo z grupy socjalnej (wymaga aktywności państwa w zakresie świadczeń).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
9. Matura CKE · maj 2020 · zad. 2 1 pkt rozwarstwienie spoleczne, nierownosci dochodowe, USA, Europa

   Wykres ze strony www.ineteconomics.org. Srednie dochody w wybranych panstwach Europy (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja) w porownaniu do USA.

   Z wykresu wynika, ze sredni dochod mieszkanca tych panstw europejskich wynosi ok. 80-83% sredniego dochodu mieszkanca USA (Dania ~82%, Francja ~83%, Niemcy ~84%, Szwecja ~81%), natomiast sredni dochod 40% najbiedniejszych mieszkancow tych panstw wynosi ok. 110-120% sredniego dochodu 40% najbiedniejszych mieszkancow USA (Dania ~120%, Francja ~111%, Niemcy ~114%, Szwecja ~116%).

   Porownaj pod wzgledem rozwarstwienia spolecznego - przytaczajac wlasciwe dane z wykresu - wskazane panstwa Europy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki.

   Pokaż odpowiedź

   W panstwach Europy (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja) wystepuje mniejsze rozwarstwienie spoleczne (mniejsze nierownosci dochodowe) niz w USA. Mimo ze sredni dochod mieszkanca tych panstw stanowi tylko ok. 80-84% sredniego dochodu mieszkanca USA (np. Dania 82%, Niemcy 84%), to sredni dochod 40% najbiedniejszych mieszkancow tych panstw jest wyzszy niz w USA - stanowi ok. 110-120% dochodu 40% najbiedniejszych Amerykanow (np. Dania 120%, Szwecja 116%).

   Oznacza to, ze przecietny Amerykanin zarabia wiecej niz przecietny Europejczyk, ale najbiedniejsi Amerykanie zarabiaja MNIEJ niz najbiedniejsi Europejczycy - rozpietosc miedzy bogatymi a biednymi w USA jest wieksza, czyli rozwarstwienie spoleczne jest tam wyzsze.

   ⚠ Typowa pułapka: Bez przytoczenia konkretnych liczb z wykresu (procentow) odpowiedz nie dostanie punktu - polecenie CKE wymaga DANYCH. Czesty blad: porownywanie tylko ogolnych dochodow ("Amerykanie zarabiaja wiecej") bez wniosku o rozwarstwieniu. Drugi blad: pomylenie kierunku - osoba odpowiada, ze rozwarstwienie jest wieksze w Europie, bo bogatsi zarabiaja wiecej.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
10. Matura CKE · maj 2020 · zad. 15 1 pkt finanse samorzadu, subwencja, dotacja, dochody gmin

    O finansach publicznych w Rzeczypospolitej Polskiej. Tekst opisuje forme dochodow przekazywana przez panstwo ze srodkow budzetowych roznym podmiotom (jednostkom niepanstwowym, instytucjom spolecznym, osobom fizycznym, gminom) w celu wsparcia ich dzialalnosci. Te ostatnie uzyskuja ja automatycznie, a dochody te przeznacza sie na realizacje zadan publicznych. W przypadku gmin ta forma dochodow sklada sie z kilku czesci, m.in. oswiatowej. (Na podstawie: mfiles.pl)

    Zaznacz poprawne dokonczenie zdania.

    Dochody, ktorych dotyczy tekst, to

    A. darowizna. B. subwencja. C. dotacja celowa. D. srodki pochodzace z budzetu Unii Europejskiej.

    Pokaż odpowiedź

    B. subwencja

    Klucze w tekscie:

    • "uzyskuja ja automatycznie" - subwencja jest przekazywana bezwarunkowo, na podstawie ustawowych algorytmow (a nie po wniosku, jak dotacja).
    • "przeznacza sie na realizacje zadan publicznych" (ogolnie, nie na konkretny cel - to odroznia od dotacji celowej).
    • "sklada sie z kilku czesci, m.in. oswiatowej" - subwencja ogolna dla jednostek samorzadu terytorialnego sklada sie z trzech czesci: wyrownawczej, rownowazacej (dla powiatow regionalnej), oswiatowej.

    Subwencja oswiatowa jest najwiekszym strumieniem srodkow z budzetu panstwa do gmin (na finansowanie szkol).

    ⚠ Typowa pułapka: Glowna pulapka: dotacja CELOWA (C) - przekazywana NA KONKRETNY CEL (np. budowa drogi, program rzadowy). Subwencja - swobodnie. Klucz: tekst mowi "automatycznie" i "na realizacje zadan publicznych" (ogolnie) - to subwencja. Drugi blad: darowizna (A) - to dochod cywilnoprawny, nie publicznoprawny - nie pasuje do "panstwo ze srodkow budzetowych". Srodki UE (D) - to dochody z budzetu Unii, nie panstwa.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
11. Matura CKE · maj 2020 · zad. 20 1 pkt podatki, PIT, podatek progresywny, skala podatkowa

    Skala podatkowa obowiazujaca w Rzeczypospolitej Polskiej w rozliczeniach za 2017 rok:

    Dochod (w zlotych)	Sposob obliczania podatku
    do 85 528	18% minus kwota zmniejszajaca podatek
    ponad 85 528	15 395 zl 04 gr plus 32% nadwyzki ponad 85 528 zl minus kwota zmniejszajaca podatek

    Ocen, czy ponizsze informacje sa prawdziwe. Zaznacz P, jesli informacja jest prawdziwa, albo F - jesli jest falszywa.

    1. Przedstawiony typ podatku ma charakter progresywny. P/F
    2. Przedstawiony sposob obliczania podatku odnosi sie do podatku CIT. P/F
    3. W sytuacji dochodu w wysokosci 140 tysiecy zlotych podatek dochodowy w wysokosci 32% placony byl od calego dochodu podatnika. P/F
    Pokaż odpowiedź

    1. P (PRAWDA) - Skala ma DWA progi (18% i 32%), gdzie wyzsza stawka stosuje sie do dochodu powyzej pewnego prog. To definicja podatku progresywnego - im wyzszy dochod, tym wyzsza efektywna stopa podatkowa.

    2. F (FALSZ) - Przedstawiona skala dotyczy podatku PIT (Personal Income Tax - podatek dochodowy od osob fizycznych), a NIE CIT (Corporate Income Tax - podatek od osob prawnych). Sygnaly: skala progresywna ze stawkami 18% i 32% to klasyczny polski PIT (w 2017 r.). CIT w Polsce wynosil w 2017 r. 19% (stawka liniowa, jednolita) lub 15% dla malych podatnikow - bez progresji, bez progow.

    3. F (FALSZ) - Zgodnie ze skala podatkowa, podatek 32% placony jest TYLKO od NADWYZKI ponad 85 528 zl, NIE od calego dochodu. Z tekstu: "15 395 zl 04 gr plus 32% nadwyzki ponad 85 528 zl". Czyli przy dochodzie 140 000 zl podatnik placi:

    • od pierwszych 85 528 zl: 18% (= 15 395 zl 04 gr, juz przeliczone w tabeli);
    • od nadwyzki 140 000 - 85 528 = 54 472 zl: 32% (= 17 431 zl 04 gr);
    • lacznie: ok. 32 826 zl minus kwota zmniejszajaca.

    Zatem 32% NIE jest placone od calych 140 000 zl - tylko od czesci nadwyzki.

    ⚠ Typowa pułapka: Zdanie 3 jest pulapka na nieczytajacych dokladnie. Slowo "NADWYZKI" w tabeli jest kluczowe. Wielu studentow myli podatek progresywny z liniowym - mysla, ze gdy "wpadnie sie" w drugi prog, to caly dochod jest opodatkowany 32%. To NIEPRAWDA. Tylko nadwyzka. Zdanie 2: zapamietaj - PIT to skala progresywna dla osob fizycznych, CIT to liniowy 19% dla firm.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
12. Matura CKE · maj 2020 · zad. 30 1 pkt Sprawiedliwy Handel, globalizacja, etyczna konsumpcja, rozwoj

    O "Sprawiedliwym Handlu" (na podstawie: www.fairtrade.org.pl):

    "Sprawiedliwy Handel" (Fair Trade) to zorganizowany ruch spoleczny, ktory wykorzystuje podejscie rynkowe, aby poprawiac sytuacje mieszkancow krajow rozwijajacych sie oraz promowac zrownowazony rozwoj. Glowne zalozenia "Sprawiedliwego Handlu" to oferowanie lepszych warunkow handlowych oraz ochrona praw nieuprzywilejowanych producentow i pracownikow z krajow Globalnego Poludnia. Poza uczciwa cena, producenci otrzymuja od partnerow handlowych z Globalnej Polnocy wsparcie, aby moc prowadzic swoja dzialalnosc w sposob zrownowazony, bezpieczny dla ludzi i srodowiska.

    Przedstaw korzysci - po jednej dla kazdej z podanych kategorii - jakie niesie za soba udzial w opisanym w tekscie ruchu "Sprawiedliwy Handel".

    • korzysc dla nabywcow z Globalnej Polnocy - ............
    • korzysc dla spoleczenstw z krajow producentow - ............
    Pokaż odpowiedź

    Korzysc dla nabywcow z Globalnej Polnocy:

    Nabywcy (konsumenci) z Globalnej Polnocy maja mozliwosc etycznej konsumpcji - kupujac produkty oznaczone certyfikatem Fair Trade, maja gwarancje moralna i pewnosc, ze ich pieniadze nie wspieraja wyzysku, pracy dzieci, niegodziwych warunkow pracy w krajach producentow. Konsumenci moga realizowac swoje wartosci (sprawiedliwosc, ekologia, solidarnosc) przez wybor zakupow. Maja tez dostep do produktow wysokiej jakosci (kawa, kakao, banany, herbata) wytwarzanych z mniejszym wplywem na srodowisko.

    Alternatywnie: dostep do informacji o pochodzeniu produktow, zwiekszenie spokoju sumienia konsumenta, mozliwosc realnego wplywu na zmiane warunkow zycia w krajach Poludnia poprzez codzienne wybory zakupowe.

    Korzysc dla spoleczenstw z krajow producentow:

    Spoleczenstwa krajow producentow (Globalne Poludnie) otrzymuja wyzsze, sprawiedliwsze ceny za swoje produkty (kawa, kakao, bananne, herbata, bawelna) - co przeklada sie na lepsze wynagrodzenia, wyzszy standard zycia, ograniczenie ubostwa. Czesc dochodow Fair Trade idzie na fundusze rozwojowe dla spolecznosci (szkoly, szpitale, infrastruktura wodociagowa, oswiata). Producenci sa chronieni przed wyzyskiem posrednikow i wahaniami cen surowcow na rynkach globalnych (gwarantowana cena minimalna).

    Alternatywnie: ochrona praw pracownikow (zakaz pracy dzieci, godne warunki pracy), wzmocnienie lokalnych spoldzielni rolniczych, zrownowazony rozwoj (ekologiczne metody upraw), zatrzymanie migracji ekonomicznej.

    ⚠ Typowa pułapka: Glowne bledy: - **Korzysc dla nabywcow**: studenci czesto zapominaja, ze nabywca tez "korzysta" - mysla tylko o producentach. Pamietaj: konsumenci kupuja produkty Fair Trade z poczucia sprawiedliwosci - to ICH korzysc moralna/satysfakcja. - **Dla producentow**: napisanie "wyzsze ceny" to mialo, trzeba uzupelnic o **mechanizmy** (gwarantowana cena minimalna, fundusze rozwojowe, premia Fair Trade Premium). - Nie pomyl Fair Trade z **wolnym handlem** (free trade) - to przeciwne idee. Fair Trade interweniuje w cene, free trade chce ja zostawic rynkowi.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
13. Matura CKE · maj 2019 · zad. 6 1 pkt wspolczynnik Giniego, PKB per capita, nierownosci dochodowe

    Material zrodlowy: tabela ze wspolczynnikiem Giniego (im wyzszy, tym wieksze nierownosci) i PKB per capita (USD) dla 5 panstw - Dania: 0,247 / 56 444; Haiti: 0,595 / 784; Japonia: 0,249 / 38 440; Nigeria: 0,429 / 1 994; Rosja: 0,375 / 27 834.

    Polecenie CKE: "Rozstrzygnij, czy w przypadku panstw przedstawionych w tabeli wystepuje zaleznosc miedzy PKB per capita a rozwarstwieniem spolecznym. Swoj wybor uzasadnij, przytaczajac dane."

    Pokaż odpowiedź

    Rozstrzygniecie: TAK, wystepuje zaleznosc - im wyzsze PKB per capita, tym nizsze rozwarstwienie spoleczne (nizszy wspolczynnik Giniego), choc nie jest to zaleznosc idealna.
    Uzasadnienie z danymi: Panstwa o najwyzszym PKB per capita maja najnizszy Gini - Dania (PKB 56 444 USD, Gini 0,247) i Japonia (PKB 38 440 USD, Gini 0,249). Natomiast Haiti o najnizszym PKB per capita (784 USD) ma najwyzszy wspolczynnik Giniego (0,595). Nigeria (1 994 USD, Gini 0,429) potwierdza wzorzec. Wyjatek lekko zaburzajacy: Rosja (PKB 27 834 USD, ale Gini 0,375 wyzszy niz w Japonii o nizszym PKB) - co wskazuje, ze zaleznosc jest tendencja, nie regula.

    ⚠ Typowa pułapka: Pulapka: stwierdzenie braku zaleznosci poniewaz Rosja ma "wyjatek". Klucz CKE: zaleznosc ISTNIEJE jako ogolna tendencja - 4 z 5 panstw potwierdzaja wzorzec, a Rosja go nie obala. Drugi blad: nie przytoczenie konkretnych danych (sam opis bez liczb = 0 pkt).

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
14. Matura CKE · maj 2019 · zad. 7 1 pkt rynek kapitalowy, Gielda Papierow Wartosciowych, GPW

    Material zrodlowy: opis instytucji rynku kapitalowego w RP - instytucja zapewnia: koncentracje podazy i popytu na papiery wartosciowe dopuszczone do obrotu w celu ksztaltowania powszechnego kursu; bezpieczny i sprawny przebieg transakcji i rozliczen; upowszechnianie jednolitych informacji umozliwiajacych ocene aktualnej wartosci papierow wartosciowych dopuszczonych do obrotu.

    Polecenie CKE: "Podaj pelna nazwe instytucji, ktorej dotyczy tekst."

    Pokaż odpowiedź

    Gielda Papierow Wartosciowych w Warszawie (GPW) - dopuszczane tez ogolne: "Gielda Papierow Wartosciowych".

    ⚠ Typowa pułapka: Bledne: "Komisja Nadzoru Finansowego" (to organ nadzoru, nie organizator obrotu), "Narodowy Bank Polski" (bank centralny - inny segment), "Krajowy Depozyt Papierow Wartosciowych" (rozlicza, ale nie organizuje powszechnego kursu).

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
15. Matura CKE · maj 2019 · zad. 10 2 pkt panstwo dobrobytu, system opieki zdrowotnej USA, modele welfare state

    Material zrodlowy: tekst W. Rutkowskiego "Wspolczesne panstwo dobrobytu" (Warszawa 2009) - opis systemu ochrony zdrowia w USA w koncu I dekady XXI w. (6 ponumerowanych zdan): 1. najwyzsze laczne wydatki na ochrone zdrowia na swiecie; 2. w porownaniu z innymi krajami rozwinietymi panstwo wydaje mniej; 3. wieksza rola sektora prywatnego i odpowiedzialnosc jednostki; 4. zrodlem finansowania osob do 65 lat sa prywatne ubezpieczenia grupowe od pracodawcow; 5. zaleta - elastycznosc dostosowania do preferencji konsumentow; 6. w 2006 r. 15,8% ludnosci pozostawalo poza systemem ubezpieczen.

    10.1. "Uzupelnij zdanie - wpisz wlasciwy numer. Zdanie zawierajace opinie oznaczono numerem ........." 10.2. "Rozstrzygnij, czy przedstawiony w tekscie system opieki i ubezpieczen zdrowotnych jest charakterystyczny dla klasycznego panstwa dobrobytu (panstwa socjalnego). Swoj wybor uzasadnij."

    Pokaż odpowiedź

    10.1. Numer 5. (zdanie ocenne - "zaleta... duza elastycznosc"). Wszystkie pozostale zdania to fakty/dane.
    10.2. Rozstrzygniecie: NIE - opisany system nie jest charakterystyczny dla klasycznego panstwa dobrobytu.
    Uzasadnienie: Klasyczne panstwo dobrobytu (welfare state, model skandynawski/europejski) opiera sie na: (a) wysokim udziale wydatkow PANSTWA na ochrone zdrowia, (b) powszechnosci ubezpieczen i objeciu wszystkich obywateli, (c) odpowiedzialnosci panstwa za zdrowie obywateli. Tymczasem system USA opisany w tekscie: (a) panstwo wydaje stosunkowo malo (zdanie 2.), (b) 15,8% ludnosci jest BEZ ubezpieczenia (zdanie 6.), (c) odpowiedzialnosc spoczywa na jednostce i sektorze prywatnym (zdanie 3., 4.). To model rezydualny/liberalny, nie welfare state.

    ⚠ Typowa pułapka: 10.1: pomylenie zdania 5 (opinia) z 1 lub 2 (fakty wymagaja porownan, ale sa weryfikowalne). 10.2: stwierdzenie TAK bo "duze wydatki" - to mylace, klasyczne welfare state to wydatki PANSTWA, a nie laczne (publiczne + prywatne).

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
16. Matura CKE · maj 2018 · zad. 6 2 pkt geografia spoleczna, dochody, wojewodztwa, zroznicowanie regionalne

    Material zrodlowy: Mapa 1 "Nominalne dochody brutto w sektorze gospodarstw domowych na 1 mieszkanca wedlug wojewodztw w 2013 roku" (Maly Rocznik Statystyczny Polski 2016). Mapa przedstawia 16 wojewodztw RP pokolorowanych wedlug skali: 20-24, 24-28, 28-32 tys. zl - im ciemniejszy kolor, tym wyzsze dochody.

    Najwyzsze dochody (32 tys. zl, najciemniejsze) wystepuja w wojewodztwie mazowieckim i slaskim. Najnizsze (20-24 tys., najjasniejsze) - w wojewodztwach wschodnich (warminsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie) oraz swietokrzyskim i opolskim.

    Polecenie CKE (zadanie z mapy, pelna tresc na webp): zazwyczaj zadanie typu "podaj nazwe wojewodztwa o najwyzszych dochodach" lub "wymien dwa wnioski" - student musi odczytac z legendy mapy.

    Pokaż odpowiedź

    Wnioski z mapy:

    1. Najwyzsze nominalne dochody brutto na 1 mieszkanca (powyzej 28 tys. zl, w przedziale 28-32 tys.) wystepuja w wojewodztwach mazowieckim i slaskim - oba sa silnie zurbanizowane i uprzemyslowione, z aglomeracja warszawska i Gornoslasko-Zaglebiowska Metropolia.

    2. Najnizsze dochody (20-24 tys. zl) charakteryzuja wojewodztwa Polski wschodniej (tzw. "sciana wschodnia": warminsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie) oraz swietokrzyskie.

    3. Mapa pokazuje wyrazna dychotomie wschod-zachod w dochodach - tradycyjny problem zroznicowania regionalnego Polski, czesciowo uwarunkowany historycznie (zabory) i strukturalnie (uprzemyslowienie, urbanizacja, kapital zagraniczny lokuje sie glownie w Polsce zachodniej i centralnej).

    ⚠ Typowa pułapka: Czesty blad: pomylenie skali kolorow - im CIEMNIEJSZY tym wyzszy dochod (a nie odwrotnie). Trzeba sprawdzic legende. Drugi blad: wskazanie tylko mazowieckiego bez slaskiego (na mapie sa DWA wojewodztwa z najciemniejszym kolorem).

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
17. Matura CKE · maj 2018 · zad. 7 2 pkt socjologia, opinia publiczna, system podatkowy, lewica-prawica

    Material zrodlowy: Wykres "Opinie na temat systemu podatkowego w zaleznosci od deklarowanych pogladow politycznych" (CBOS BS/139/2015). Pokazuje rozklad odpowiedzi w trzech grupach: lewicowi, centrowi, prawicowi. Skala 1-5: czy podatki powinny wyrownywac dochody bogatych i biednych. W kazdej grupie wieksze poparcie dla wyrownywania niz przeciwko (62-69%), ale rozklady sa zblizone.

    Komentarz CBOS: "W sferze gospodarczej wskazuja na dominacje [...] lewicowych w spoleczenstwie polskim. Trzecie badanie stosowania sie z lewicowych pogladow w dziedzinie polityki podatkowej."

    Polecenia CKE: 7.1. Wyjasnij, na czym polega paradoks wynikajacy z opinii przedstawionych na wykresie. 7.2. Rozstrzygnij, czy w Rzeczypospolitej Polskiej regulacje dotyczace podatku dochodowego od osob fizycznych nieprowadzacych dzialalnosci gospodarczej sa zgodne z opinia wiekszosci respondentow. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do obowiazujacych uregulowan prawnych.

    Pokaż odpowiedź

    7.1. Paradoks:
    Paradoks polega na tym, ze osoby deklarujace prawicowe pogladow polityczne (ktore w klasycznym podziale ideologicznym powinny opowiadac sie za niskimi podatkami, wolnym rynkiem i niskim redystrybucjonizmem) w wiekszosci (ok. 69%) takze popieraja wyrownywanie dochodow przez podatki - czyli postulat typowo lewicowy. Polska prawica w sferze gospodarczej ma poglady lewicowe (etatystyczne, redystrybucyjne) - to niezgodnosc z teoretycznym modelem osi lewica-prawica.

    7.2. Rozstrzygniecie: TAK, polskie regulacje sa zgodne z opinia wiekszosci respondentow.

    Uzasadnienie: W Polsce obowiazuje progresywny podatek dochodowy od osob fizycznych (PIT) - osoby o wyzszych dochodach placa proporcjonalnie wyzszy podatek. W 2018 r. obowiazywaly dwa progi: 18% (do ok. 85 528 zl rocznie) oraz 32% (powyzej). Dodatkowo istnieje kwota wolna od podatku dla najnizej zarabiajacych. Te elementy realizuja postulat wyrownywania dochodow - czyli realizuja oczekiwania wiekszosci ankietowanych.

    ⚠ Typowa pułapka: W 7.1 czesty blad: opisanie wykresu bez nazwania PARADOKSU. Paradoks musi byc wyraznie sformulowany - "prawica w sferze gospodarczej ma poglady lewicowe". W 7.2 najczestszy blad: niewskazanie konkretnego mechanizmu prawnego (progi 18%/32%, kwota wolna). Sama deklaracja "podatek jest progresywny" bez szczegolow moze nie wystarczyc.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
18. Matura CKE · maj 2018 · zad. 8 1 pkt ekonomia, mikroekonomia, popyt, podaz, rownowaga rynkowa

    Material zrodlowy: wykres "Mechanizm rownowagi rynkowej dobr typowych" - osie: Cena (P) i Ilosc (Q). Dwie krzywe: D (opadajaca) i S (rosnaca), przecinajace sie w punkcie E. Punkt E wyznacza p0 (cena rownowagi) i q0 (ilosc rownowagi).

    Polecenie CKE: "Uzupelnij tekst - wpisz wlasciwe oznaczenia z wykresu. Graficznym przedstawieniem rownowagi rynkowej jest punkt przeciecia sie krzywej popytu (oznaczona jako ......) z krzywa podazy (oznaczona jako ......)."

    Pokaż odpowiedź

    • Krzywa popytu: D (od ang. demand)
    • Krzywa podazy: S (od ang. supply)

    Pelne uzupelnienie zdania: "Graficznym przedstawieniem rownowagi rynkowej jest punkt przeciecia sie krzywej popytu (oznaczona jako D) z krzywa podazy (oznaczona jako S)."

    ⚠ Typowa pułapka: Najczestszy blad: pomylenie D i S. Sposob na zapamietanie: - **D = Demand = Popyt** - opadajaca (im wyzsza cena, tym mniejszy popyt) - **S = Supply = Podaz** - rosnaca (im wyzsza cena, tym wiecej producenci chca dostarczyc) Kluczowe: na wykresie krzywa OPADAJACA (z lewa na prawo, w dol) to popyt, krzywa ROSNACA - podaz. Mozna tez zapamietac przez angielskie skroty.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
19. Matura CKE · maj 2018 · zad. 18 1 pkt zrodla prawa, akty prawa miejscowego, samorzad gminny, podatki lokalne

    Material zrodlowy: fragment aktu prawnego (z BIP - Biuletyn Informacji Publicznej): "Na podstawie [...] ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i oplatach lokalnych [...]: § 1. Wprowadza sie [...] oplate od posiadania psow. § 2. Ustala sie roczna stawke oplaty od posiadania psow w wysokosci 40,00 zl za jednego psa."

    Polecenie CKE: "Zaznacz poprawne dokonczenie zdania. Akt prawny, ktorego fragment zaprezentowano, to..." A. rozporzadzenie ministra finansow. B. zarzadzenie wojewody. C. uchwala rady gminy. D. ustawa.

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedz: C. uchwala rady gminy

    Uzasadnienie: Oplata od posiadania psow jest oplata lokalna, ktorej wprowadzenie pozostaje w kompetencji rady gminy. Zgodnie z ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i oplatach lokalnych (art. 18a ust. 1):
    "Rada gminy moze wprowadzic, w drodze uchwaly, oplate od posiadania psow."

    Stawke takze ustala rada gminy w uchwale (art. 19) - z gornym ograniczeniem (w 2018 r. ok. 121 zl rocznie).

    ⚠ Typowa pułapka: Czesty blad: wybor D (ustawa) - bo akt powoluje sie na ustawe z 1991 r. Pomylka: powolanie sie na ustawe NIE znaczy ze sam akt JEST ustawa - to akt **wykonawczy** do ustawy, wydany na jej podstawie. Ustawa nie wprowadza konkretnych oplat dla konkretnej gminy - to rola lokalnego prawodawcy. Drugi blad: A (rozporzadzenie ministra finansow) - rozporzadzenie nie reguluje **konkretnej** stawki dla **konkretnej** gminy, robi to akt prawa miejscowego. **Wskazowki identyfikacyjne**: - § (paragraf) = typowo dla aktow podustawowych (uchwaly, rozporzadzenia) - "wprowadza sie", "ustala sie" w konkretnej kwocie + brak nazwy organu wydajacego = akt prawa miejscowego - oplaty LOKALNE = rada gminy (art. 168 Konstytucji RP - JST maja prawo ustalania podatkow i oplat lokalnych)

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →