Integracja europejska: Unia Europejska i jej instytucje

12 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z wiedzy o społeczeństwie (2018–2022). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.

Matura CKE · maj 2022 · zad. 18 1 pkt zrodla prawa RP, akty prawa miejscowego, rozporzadzenie, ustawa, prawo wtorne UE
Nazwy 4 wybranych aktow prawnych bedacych zrodlami prawa w RP:
- 1. Uchwala Rady Miejskiej Wroclawia w sprawie ogloszenia wykazu kapielisk.
- 2. Ustawa o zmianie ustawy — Kodeks karny wykonawczy i ustawy o Sluzbie Wieziennej.
- 3. Rozporzadzenie Rady Ministrow w sprawie szczegolowych warunkow realizacji rzadowego programu "Dobry start".
- 4. Traktat z Lizbony zmieniajacy Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiajacy Wspolnote Europejska.
Uzupelnij tekst — wpisz wlasciwe numery.

Jedyny akt prawny sposrod zaprezentowanych, ktory nie zostal ogloszony w Dzienniku Ustaw RP, to akt o nazwie oznaczonej numerem ....., natomiast jedyny akt wykonawczy to akt o nazwie oznaczonej numerem ..... .
Pokaż odpowiedź
- Akt NIE ogloszony w Dzienniku Ustaw RP: numer 1 (Uchwala Rady Miejskiej Wroclawia).
- Akt wykonawczy: numer 3 (Rozporzadzenie Rady Ministrow).
Uzasadnienia:

Uchwaly rad gmin to akty prawa miejscowego (art. 87 ust. 2 Konstytucji). Sa ogloszane nie w Dzienniku Ustaw RP, ale w Dzienniku Urzedowym Wojewodztwa (zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogloszaniu aktow normatywnych). Wszystkie pozostale (ustawa, rozporzadzenie, ratyfikowana umowa miedzynarodowa — Traktat z Lizbony) sa ogloszane w Dz.U.

Akt wykonawczy to akt wydawany na podstawie i w celu wykonania ustawy. W systemie RP sa to rozporzadzenia (wykonawcze do ustaw). Rozporzadzenie RM w sprawie "Dobrego startu" wydane jest na podstawie ustawy o swiadczeniach rodzinnych — typowy akt wykonawczy. Pozostale: ustawa (2) i traktat (4) sa aktami prawa powszechnie obowiazujacego, nie wykonawczymi. Uchwala (1) to akt prawa miejscowego (tez nie wykonawczy w sensie hierarchii).
⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - **Traktat z Lizbony** — jest ratyfikowanym aktem miedzynarodowym; ogloszony w **Dz.U. 2009 nr 203 poz. 1569**. Wiec NIE jest "nieogloszony w Dz.U.". - **Ustawa** — zawsze w Dz.U. - **Rozporzadzenie** RM (i ministrow) — w Dz.U. - Klucz: **uchwala rady gminy** to **prawo miejscowe** (Dz.Urz.Woj., NIE Dz.U.). - "Akt wykonawczy" = **rozporzadzenie**, nie ustawa.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2022 · zad. 28 1 pkt Wspolnoty Europejskie, Unia Europejska, traktaty z Maastricht, Amsterdamu, Nicei, Lizbony, rozszerzenia UE
Dwie mapy polityczne Europy z zaznaczonymi panstwami czlonkowskimi Wspolnot Europejskich / Unii Europejskiej (Mapa A — wczesniejszy stan, Mapa B — pozniejszy stan).

Tasma chronologiczna z 5 okresami (1-5) oddzielonymi traktatami:
- okres 1 (przed) | Jednolity Akt Europejski (1986) | okres 2 | Traktat z Maastricht (1992) | okres 3 | Traktat z Amsterdamu (1997) | okres 4 | Traktat z Nicei (2001) | okres 5 | Traktat z Lizbony (2007).
Uzupelnij tekst — wpisz wlasciwe numery.

Mapa A. stracila swa aktualnosc w okresie oznaczonym numerem ....., natomiast mapa B. stala sie aktualna w okresie oznaczonym numerem ..... .
Pokaż odpowiedź
Bez konkretnych map (ilosci krajow zaznaczonych) trudno dac jednoznaczna odpowiedz. Najczestsza interpretacja:
- Mapa A: prawdopodobnie pokazuje EWG po rozszerzeniu z 1986 (Hiszpania, Portugalia) — 12 krajow. Stracila aktualnosc w okresie 3 (po Maastricht, 1992 — wejscie Austrii, Szwecji, Finlandii w 1995 r. = okres 3).
- Mapa B: prawdopodobnie pokazuje UE po wielkim rozszerzeniu 2004 (10 krajow Europy Srodkowej, w tym Polska) — 25 krajow. Stala sie aktualna w okresie 4 (miedzy traktatami z Nicei (2001) a Lizbony (2007), gdy wlasnie nastapilo rozszerzenie 2004 i 2007).
Odpowiedz: mapa A → numer 3 (po Maastricht, przed Amsterdamem; bo rozszerzenie 1995); mapa B → numer 4 (po Nicei, przed Lizbona; rozszerzenia 2004 i 2007).

Rozszerzenia UE w chronologii:
- 1973: UK, Irlandia, Dania.
- 1981: Grecja.
- 1986: Hiszpania, Portugalia (po JAE).
- 1995: Austria, Finlandia, Szwecja (po Maastricht — okres 3).
- 2004: Polska, Czechy, Slowacja, Wegry, Slowenia, Estonia, Lotwa, Litwa, Cypr, Malta (10 krajow, po Nicei — okres 4).
- 2007: Rumunia, Bulgaria (po Nicei, przed Lizbona — okres 4).
- 2013: Chorwacja (po Lizbonie — okres 5).
- 2020: Brexit — wyjscie UK.
⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - Trzeba znac chronologie traktatow: - **Jednolity Akt Europejski** — 1986 (jednolity rynek). - **Maastricht** — 1992 (UE, 3 filary, euro). - **Amsterdam** — 1997 (wspolpraca sprawiedliwosci, Schengen). - **Nicea** — 2001 (przygotowanie do rozszerzenia o 10 krajow). - **Lizbona** — 2007 (osobowosc prawna UE, Wysoki Przedstawiciel ds. zagranicznych). - Bez znajomosci dat rozszerzen (1995 i 2004) odpowiedz niemozliwa. - Pulapka mapy: musi byc poprawnie odczytana liczba krajow czlonkowskich w danym okresie.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2022 · zad. 29 2 pkt instytucje UE, Rada Europejska, Komisja Europejska, Rada UE, Traktat o UE
Przepisy z Traktatu o Unii Europejskiej opisujace 3 instytucje UE:
- Instytucja 1: Nadaje Unii impulsy niezbedne do jej rozwoju i okresla ogolne kierunki i priorytety polityczne. W sklad [tej instytucji] wchodza [m.in.] szefowie panstw lub rzadow Panstw Czlonkowskich, jak rowniez jej przewodniczacy.
- Instytucja 2: Wspiera ogolny interes Unii i podejmuje w tym celu odpowiednie inicjatywy. Wykonuje budzet i zarzadza programami. Pelni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarzadzajace.
- Instytucja 3: Pelni, wspolnie z Parlamentem Europejskim, funkcje prawodawcza i budzetowa. Pelni funkcje okreslania polityki i koordynacji. W jej sklad wchodzi jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego z kazdego Panstwa Czlonkowskiego.
Do przepisow dotyczacych kazdej z instytucji dopisz nazwe tej instytucji.
Pokaż odpowiedź
- Instytucja 1: Rada Europejska (European Council) — art. 15 TUE.
  - Sklad: szefowie panstw lub rzadow + Przewodniczacy Rady Europejskiej + Przewodniczacy Komisji Europejskiej.
  - Funkcja: wyznacza kierunki strategiczne UE. Nie ma funkcji prawodawczej.
  - Przewodniczacy (2022): Charles Michel; obecnie Antonio Costa (od 2024).
- Instytucja 2: Komisja Europejska (European Commission) — art. 17 TUE.
  - Sklad: 27 komisarzy (po 1 z kazdego panstwa) + Przewodniczacy KE.
  - Funkcja: wladza wykonawcza UE; inicjatywa ustawodawcza (monopol); strazniczka traktatow.
  - Przewodniczaca (2022): Ursula von der Leyen.
- Instytucja 3: Rada Unii Europejskiej (Council of the EU, dawniej Rada Ministrow) — art. 16 TUE.
  - Sklad: po 1 ministrze z kazdego panstwa (w zaleznosci od tematu — Rada ds. Rolnictwa to ministrowie rolnictwa, Rada ECOFIN — ministrowie finansow).
  - Funkcja: wraz z PE — wladza prawodawcza i budzetowa UE.
  - Prezydencja rotacyjna co 6 miesiecy.
⚠ Typowa pułapka: Pulapki: - **Rada Europejska vs Rada UE** — czesto mylone! Klucze: - **Rada Europejska** = **szefowie panstw** (kanclerze, premierzy, prezydenci). Strategia, kierunki. - **Rada UE** = **ministrowie** (po jednym z kazdego panstwa, w zaleznosci od tematu). Prawodawstwo. - **Rada Europy** (Rada Europy) to **NIE** UE — to oddzielna organizacja (z siedziba w Strasburgu, 46 panstw, ETPC), wymagac w polskim CKE rzadko. - **Parlament Europejski** to NIE jedna z instytucji wymienionych w zadaniu (chociaz wspoldecyduje z Rada UE) — w opisie 3 jest mowa o instytucji "wspolnie z Parlamentem Europejskim", co wyklucza, ze sama nia jest.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2021 · zad. 28 1 pkt Procedura prawodawcza UE – Komisja, Parlament, Rada

Uzupełnij schemat – do numerów 1 i 2 przyporządkuj nazwy właściwych instytucji Unii Europejskiej (do numeru 2 należy przyporządkować nazwy dwóch instytucji). Odpowiedzi wybierz spośród: Komisja, Parlament, Rada, Trybunał Obrachunkowy, Rada Europejska.
Pokaż odpowiedź
Procedura prawodawcza (zwykła procedura ustawodawcza) UE – Traktat
o funkcjonowaniu UE (TFUE), art. 294.

Instytucja 1 (Wystąpienie z oficjalnym wnioskiem dotyczącym nowego aktu
prawnego): Komisja Europejska.

Komisja Europejska ma wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej w UE
– ten monopol jest fundamentem porządku unijnego (Komisja jako „strażnik
traktatów"). Wniosek legislacyjny formalnie składa Komisja.

Instytucja 2 (Przyjmowanie nowych aktów prawnych) – dwie instytucje:
Parlament Europejski i Rada (Rada Unii Europejskiej).

W zwykłej procedurze ustawodawczej akty prawne UE (rozporządzenia,
dyrektywy, decyzje) przyjmowane są wspólnie przez Parlament Europejski
i Radę UE (tzw. współdecyzja – formalnie zwykła procedura
ustawodawcza po Traktacie z Lizbony 2009).

WAŻNE rozróżnienie:
- Rada (Rada Unii Europejskiej) – instytucja UE, reprezentuje rządy
  państw członkowskich na poziomie ministrów (Rada ds. Ogólnych,
  Rada ds. Gospodarczych itp.); wspólnie z PE przyjmuje akty prawne.
- Rada Europejska – instytucja UE, reprezentuje szefów państw lub
  rządów; NIE przyjmuje aktów prawnych w zwykłej procedurze,
  wyznacza kierunki polityczne (art. 15 TUE).
W schemacie zaznaczone w monitorowaniu wdrażania (poniżej): Komisja
Europejska (monitorowanie zgodności prawa krajowego z unijnym) oraz
Trybunał Sprawiedliwości UE (rozstrzyganie sporów).
⚠ Typowa pułapka: Klasyczna pułapka: **Rada** = Rada UE (legislatywa razem z PE) vs **Rada Europejska** (szefowie państw, kierunkowanie, NIE legislatywa) vs **Rada Europy** (zupełnie inna organizacja – Strasburg, ETPCz).
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2020 · zad. 24 1 pkt rozpad Jugoslawii, integracja europejska, mapy historyczne

Fragmenty map politycznych Europy na przelomie XX i XXI wieku. Pokazane sa dwie mapy ze srodkowa Europa i Balkanami. Roznice w granicach i panstwach miedzy mapami pokazuja stan polityczny z roznych okresow.

Do kazdej mapy politycznej Europy przyporzadkuj miesiac i rok, w ktorym byla ona aktualna. Odpowiedzi wybierz sposrod: styczen 1990 roku, styczen 1992 roku, styczen 2007 roku, styczen 2009 roku.

Mapa 1. - ............ Mapa 2. - ............
Pokaż odpowiedź
Mapa 1: styczen 1992 roku

Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz Slowenie i Chorwacje (jako odrebne panstwa po rozpadzie SFRJ - ogloszenie niepodleglosci 25 czerwca 1991 r., uznanie miedzynarodowe styczen 1992), ale Czechoslowacja jeszcze istnieje jako jedno panstwo (do 1 stycznia 1993). Brak jeszcze Czarnogory jako odrebnego panstwa (Czarnogora niepodlegla od 2006), brak Kosowa (2008).

Mapa 2: styczen 2009 roku

Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz Kosovo (ogloszenie niepodleglosci 17 lutego 2008 r.) i Czarnogore (niepodlegla od 3 czerwca 2006 r.), Czechoslowacja podzielona na Czechy i Slowacje (od 1 stycznia 1993 r.).

Daty alternatywne (nie pasujace):
- Styczen 1990: jeszcze istnieje ZSRR (do 26 grudnia 1991), Jugoslawia (do 1991), Czechoslowacja (do 1992). Mapa nie pokazuje takiej sytuacji.
- Styczen 2007: Czechy, Slowacja, Slowenia, Chorwacja, Bosnia, Serbia+Czarnogora (rozdzielenie czerwiec 2006 - juz tak), ale BRAK Kosowa jako odrebnego panstwa. Trudniej zinterpretowac bez ogladu mapy - moze pasowac dla Mapy 2 jezeli na niej nie widac Kosowa.
⚠ Typowa pułapka: Pulapka: na mapie 2 zwroc uwage czy widac KOSOWO jako odrebne panstwo. Jezeli TAK - to po lutym 2008 (czyli styczen 2009 pasuje). Jezeli NIE - to styczen 2007. Drugi blad: pomylenie etapow rozpadu Jugoslawii - 1991 Slowenia/Chorwacja, 1992 Bosnia, 1992 Macedonia, 2006 Czarnogora, 2008 Kosowo. Kluczowe daty: 1992 - Czechoslowacja jeszcze istnieje; 1993 - podzial; 2006 - rozdzielenie Serbii i Czarnogory; 2008 - Kosowo.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2020 · zad. 26 2 pkt integracja europejska, EWWiS, Adenauer, traktat paryski
Fragment traktatu miedzynarodowego (polskawue.gov.pl): "Art. 4. Wymienione ponizej uznaje sie za niezgodne ze wspolnym rynkiem wegla i stali i w konsekwencji za zniesione i zakazane w granicach Wspolnoty, jak przewidziano w niniejszym Traktacie: a) oplaty przywozowe i wywozowe lub podatki majace to samo znaczenie, jak rowniez ograniczenia ilosciowe obrotu weglem i stala [...]"

Informacje o politykach europejskich:
- A. Kierowal rzadem Francji w latach 1944-46; konflikt w Algierii umozliwil mu powrot do wladzy - w 1958 roku zostal premierem, a w 1959 - prezydentem.
- B. Lider konserwatystow brytyjskich kierujacy partia w latach 1975-90; najdluzej urzedujacy premier tego kraju w XX wieku.
- C. Kanclerz RFN w latach 1949-63; zwolennik zblizenia politycznego z Francja i integracji w ramach zachodnich struktur ekonomicznych i politycznych.
- D. Przewodniczacy rzadu Hiszpanii w latach 1938-73; byl szefem panstwa az do smierci w 1975 roku.
26.1. Podaj nazwe wspolnoty europejskiej stworzonej na podstawie traktatu, ktorego fragment przytoczono.

26.2. Okresl, ktory sposrod przedstawionych politykow podpisal cytowany traktat - podaj jego nazwisko oraz litere, ktora oznaczono informacje o nim.
Pokaż odpowiedź
26.1. Europejska Wspolnota Wegla i Stali (EWWiS)

Wskazowka w tekscie: "wspolny rynek wegla i stali", "obrot weglem i stala". To traktat paryski z 18 kwietnia 1951 r. ustanawiajacy EWWiS - pierwsza ze Wspolnot Europejskich, fundament dzisiejszej UE. Sygnatariusze: Francja, RFN, Wlochy, Belgia, Holandia, Luksemburg (tzw. "szostka" zalozycielska).

26.2. Nazwisko: Konrad Adenauer; litera: C

Sygnaly:
- Opis C: "Kanclerz RFN w latach 1949-63; zwolennik zblizenia politycznego z Francja i integracji w ramach zachodnich struktur ekonomicznych i politycznych" - to Konrad Adenauer, pierwszy kanclerz RFN.
- Traktat EWWiS zostal podpisany 18 kwietnia 1951 r. - Adenauer juz byl kanclerzem (od 1949), tylko jego nazwisko sposrod przedstawionych pasuje czasowo.
- Charles de Gaulle (A) - byl szefem rzadu Francji 1944-46, ale w 1951 nie byl u wladzy (powrot 1958); NIE podpisal EWWiS osobiscie.
- Margaret Thatcher (B) - 1975-90, znacznie pozniej.
- Francisco Franco (D) - rzadzil Hiszpania 1938-75, ale Hiszpania NIE byla w "szostce" EWWiS (Hiszpania przystapila do UE dopiero w 1986 r.).
Tylko Adenauer (C) pasuje - byl szefem rzadu Niemiec (jednego z 6 sygnatariuszy) w momencie podpisania traktatu w 1951 r.
⚠ Typowa pułapka: Glowna pulapka: pomylenie traktatu paryskiego (EWWiS 1951) z rzymskim (EWG i EURATOM 1957) lub z Maastricht (UE 1992). Sygnal "wegiel i stal" jest jednoznaczny - EWWiS. Druga pulapka: rozpoznanie politykow z opisow. Adenauer to nazwa-klucz "Kanclerz RFN 1949-63" + "zblizenie z Francja" (program pojednania francusko-niemieckiego). Trzecia: dokladne daty: traktat 1951 - Adenauer juz byl kanclerzem, de Gaulle byl POZA WLADZA.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2020 · zad. 27 1 pkt budzet UE, organy Unii Europejskiej, Komisja, Rada

O procedurze budzetowej w Unii Europejskiej (Kompendium wiedzy o Unii Europejskiej, red. E. Malaszynska, B. Gruchman, Warszawa 2018, s. 102-103):

"Procedura budzetowa, czyli proces planowania, uchwalania i wykonywania budzetu ogolnego, jest przedstawiona w art. 314 TFUE. Okreslono w nim kolejne kroki, etapy oraz ograniczenia czasowe obowiazujace tzw. wladze budzetowe - dwie instytucje, od ktorych zalezy ostateczny ksztalt budzetu i ktore ponosza odpowiedzialnosc za jego planowanie i uchwalenie, tj. [...] [1] i Parlament. Procedura ta rozpoczyna sie najpozniej 1 wrzesnia roku poprzedzajacego rok, w ktorym budzet ma byc wykonywany. Jest to ostateczny termin przedlozenia przez [...] [2] wstepnego projektu budzetu."

Zaznacz poprawne dokonczenie zdania. Numerami 1 i 2 oznaczono w tekscie dwa organy Unii Europejskiej -

A. [1] Rade i [2] Komisje. B. [1] Trybunal Obrachunkowy i [2] Komisje. C. [1] Komisje i [2] Europejski Bank Centralny. D. [1] Europejski Bank Centralny i [2] Trybunal Obrachunkowy.
Pokaż odpowiedź
A. [1] Rade i [2] Komisje

Kluczowe informacje:
- [1] Rada (Rada Unii Europejskiej) - tekst mowi, ze "wladze budzetowe" to dwie instytucje: [1] i Parlament. Druga obok Parlamentu instytucja zaangazowana w uchwalanie budzetu UE to Rada UE (zwana takze "Rada Ministrow"). Rada i Parlament Europejski sa wspolustawodawcami w UE - razem przyjmuja wiekszosc aktow prawnych, w tym budzet.
- [2] Komisja (Komisja Europejska) - przedklada wstepny projekt budzetu (preliminarz). To rola wykonawcza i inicjatywna Komisji w UE; KE przygotowuje propozycje aktow prawnych, w tym budzetu.
Art. 314 TFUE (Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) opisuje role wszystkich trzech instytucji:
- Komisja - przedklada wstepny projekt budzetu (najpozniej 1 wrzesnia roku poprzedzajacego);
- Rada - przyjmuje stanowisko (zwiazane z pierwszym czytaniem);
- Parlament Europejski - przyjmuje stanowisko, ma ostatnie slowo;
- Komitet pojednawczy Rady i Parlamentu - w razie sporu (3-tygodniowa procedura).
⚠ Typowa pułapka: Glowne pulapki: - **Trybunal Obrachunkowy** (B, D) - to organ KONTROLNY, sprawdza wydatkowanie budzetu PO fakcie. Nie uczestniczy w uchwalaniu budzetu. - **EBC** (C, D) - prowadzi polityke pieniezna euro, nie zajmuje sie budzetem UE. - Pamietaj triada: **inicjatywa - Komisja; decyzja - Rada + Parlament; kontrola - Trybunal Obrachunkowy + NIK panstw**.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2020 · zad. 28 1 pkt strefa Schengen, EOG, EFTA, swobody UE
Fragment mapy politycznej Europy. O Europejskim Obszarze Gospodarczym: Wszystkie panstwa, oznaczone na mapie numerami 1-4, naleza do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). EOG powstal w celu rozszerzenia rynku wewnetrznego UE na trzy panstwa nalezace do EFTA: Islandie, Norwegie i Liechtenstein. Wszystkie pozostale panstwa europejskie sa na biezaco przyjmowane do ustawodawstwa krajow EFTA. (Na podstawie: www.europarl.europa.eu)

Cztery panstwa oznaczone na mapie (1-4) sa na obrzezach Europy: 1 (poludnie/zachod Wielkiej Brytanii lub Islandia/Irlandia?), 2 (mala Liechtenstein/Norwegia), 3 (czesc Skandynawii), 4 (czesc Europy Wschodniej?). [Numeracja na arkuszu okresla cztery konkretne panstwa - na podstawie kontekstu EFTA/EOG to: Islandia, Norwegia, Liechtenstein i prawdopodobnie Szwajcaria (ktora jest EFTA ale NIE EOG).]

Ocen, czy ponizsze informacje sa prawdziwe. Zaznacz P, jesli informacja jest prawdziwa, albo F - jesli falszywa.
1. Mogl przekraczac granice kazdego z panstw oznaczonych na mapie numerami bez kontroli granicznej. P/F
2. Mogl prowadzic swobodna dzialalnosc gospodarcza na terytorium kazdego z panstw oznaczonych na mapie numerami. P/F
3. Mieszkajac na terytorium kazdego z panstw oznaczonych na mapie numerami, mogl brac udzial w wyborach do wladz lokalnych tych panstw. P/F
Pokaż odpowiedź

1. P (PRAWDA) - Wszystkie cztery panstwa naleza do strefy Schengen (Islandia od 2001, Norwegia od 2001, Liechtenstein od 2011, Szwajcaria od 2008). Choc Szwajcaria nie jest w EOG, jest w Schengen przez umowy bilateralne. Obywatel UE moze przekraczac granice bez kontroli.

(UWAGA: jezeli ktores z panstw na mapie NIE jest w Schengen, np. jest to Wielka Brytania - to FALSZ. Typowo w arkuszu 2020 r. wszystkie 4 panstwa to EOG/EFTA, ktore sa w Schengen.)

2. P (PRAWDA) - Obywatel UE moze prowadzic swobodna dzialalnosc gospodarcza we wszystkich krajach EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein - mocy art. 31 Porozumienia EOG - swoboda przedsiebiorczosci) oraz w Szwajcarii (mocy umowy bilateralnej UE-Szwajcaria z 1999 r. o swobodnym przeplywie osob). Cztery swobody UE (towary, uslugi, osoby, kapital) sa rozszerzone na EOG.

3. F (FALSZ) - Prawo udzialu w wyborach lokalnych w kraju zamieszkania przysluguje obywatelowi UE w innych panstwach czlonkowskich UE (art. 22 TFUE). Panstwa EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein) i Szwajcaria NIE sa czlonkami UE, wiec NIE obowiazuje tam to prawo dla obywateli UE. Obywatel polski mieszkajacy w Norwegii nie ma prawa glosowac w wyborach do norweskich rad gmin czy wojewodztw (z wyjatkiem programow narodowych, ktore Norwegia moglaby sama wprowadzic).

⚠ Typowa pułapka: Glowna pulapka zdania 3: studenci czesto sadza, ze "swobody UE" obejmuja prawa wyborcze. Tak nie jest - prawa wyborcze sa CZESCIA OBYWATELSTWA UE (art. 22 TFUE), ktore nie rozszerza sie na EOG. EOG to glownie cztery swobody RYNKOWE (towary, uslugi, osoby, kapital), bez praw politycznych. Drugi blad: pomylenie strefy Schengen z UE - Norwegia jest w Schengen, ale NIE w UE. Trzeci: zdanie 1 - jezeli ktores z panstw nie jest w Schengen (np. Wielka Brytania), to byloby FALSZ; ale Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria sa w Schengen.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2019 · zad. 15 3 pkt wybory do PE 2009 i 2014, system wyborczy, frekwencja

Material zrodlowy: mapy "Wizualizacja rezultatow wyborow przeprowadzonych w RP - komitety wyborcze zwycieskie w okregach wyborczych" - 2009 r. (frekwencja 24,53%) i 2014 r. (frekwencja 23,83%). Legenda: * wynik zwycieskiego komitetu wyborczego w przedziale 40-50%; ** wynik zwycieskiego komitetu wyborczego ponad 50%. Dane PKW.

15.1. "Uzasadnij, odwolujac sie do trzech - zamieszczonych w materiale zrodlowym - informacji, ze wskazana wizualizacja NIE DOTYCZY wyborow do Sejmu RP." 15.2. "Uzupelnij fragment legendy do map - wpisz pelne nazwy tych partii politycznych, ktore utworzyly odpowiednie komitety wyborcze." (barwa jasna i ciemna na mapach).

Pokaż odpowiedź

Identyfikacja: wybory do Parlamentu Europejskiego (PE) z 2009 i 2014 r.
15.1. Trzy argumenty: (1) Liczba okregow wyborczych - na mapach widac kilkanascie duzych okregow (PE: 13 okregow w Polsce; Sejm: 41 okregow). (2) Frekwencja - 24,53% i 23,83% jest charakterystyczna dla wyborow do PE (niska); wybory do Sejmu maja zazwyczaj frekwencje 45-65%. (3) Brak progu zamiast tego widoczna wyrazna dominacja 2 komitetow (typowe dla PE), w Sejmie zwykle 4-6 ugrupowan. Mozna tez: wybory do Sejmu odbywaja sie co 4 lata, a 2009 i 2014 to lata wyborow do PE (co 5 lat).
15.2. Barwa jasna (szara/biala): Platforma Obywatelska Rzeczypospolitej Polskiej (PO). Barwa ciemna (czarna): Prawo i Sprawiedliwosc (PiS). (W 2009 PO wygrala wybory do PE wynikiem 44,4%, PiS 27,4%; w 2014 PO 32,1%, PiS 31,8%.)

⚠ Typowa pułapka: 15.1: argument "frekwencja 24%" jest mocny, ale sam nie wystarcza - klucz CKE wymaga trzech roznych informacji. 15.2: nie wpisuj samego skrotu "PO", "PiS" - polecenie wymaga PELNYCH nazw partii.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2019 · zad. 28 1 pkt Parlament Europejski, instytucje UE, eurodeputowani

Material zrodlowy: dwa zrodla o tej samej instytucji UE. Fotografia: obrady jednej z instytucji UE - duza sala w ksztalcie hemicyklu (krag) z wieloma rzedami miejsc (www.[...].eu). Tekst: "Jest pojedynczym podmiotem prawnym, ale zbiera sie w 10 roznych skladach - zaleznie od tematu, ktory ma omawiac. [...] W posiedzeniach uczestnicza przedstawiciele kazdego z panstw czlonkowskich. Maja oni prawo podejmowac zobowiazania w imieniu swojego rzadu i brac udzial w glosowaniu. Na posiedzenia [...] sa tez zapraszani komisarze odpowiedzialni za omawiana dziedzine, jezeli to oni wszczeli procedure ustawodawcza" (www.[...].europa.eu).

Polecenie CKE: "Rozstrzygnij, czy materialy zrodlowe dotycza tej samej instytucji Unii Europejskiej. Swoj wybor uzasadnij, odnoszac sie do obu materialow."
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygniecie: NIE - materialy NIE dotycza tej samej instytucji.
Uzasadnienie:
- Fotografia przedstawia obrady PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO (hemicyklowa sala w Strasburgu/Brukseli - charakterystyczny ksztalt). PE sklada sie z bezposrednio wybieranych europoslow reprezentujacych obywateli UE (a nie panstwa czlonkowskie), grupowanych w grupy polityczne (EPP, S&D, Renew, Greens itp.). Nie zbiera sie w "skladach tematycznych".
- Tekst opisuje natomiast RADE UNII EUROPEJSKIEJ (Rade Ministrow UE) - jest "pojedynczym podmiotem prawnym", ale zbiera sie w 10 skladach (m.in. ECOFIN, FAC, JHA, EYCS). Uczestnicza w niej PRZEDSTAWICIELE RZADOW PANSTW CZLONKOWSKICH (ministrowie), podejmujacy zobowiazania w imieniu swoich rzadow. Komisarze sa zapraszani gdy KE wszczela procedure ustawodawcza.
  Wniosek: fotografia = Parlament Europejski, tekst = Rada Unii Europejskiej.
⚠ Typowa pułapka: Pulapka 1: pomylenie Rady UE z Rada Europejska (szefowie panstw i rzadow - inna instytucja). Pulapka 2: pomylenie z PE - studenci czesto sa pewni, ze "obrady przedstawicieli panstw" to PE; tymczasem PE to BEZPOSREDNIO wybierani eurodeputowani reprezentujacy obywateli, a nie rzady. Pulapka 3: tylko stwierdzenie TAK/NIE bez uzasadnienia odnoszacego sie do OBU materialow = 0 pkt.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2018 · zad. 24 2 pkt historia polityczna, zjednoczenie Niemiec, Czechoslowacja, rozszerzenie UE

Material zrodlowy: fragment mapy politycznej Europy w latach 1993-2005 (worldatlas.com) - mapa centralnej i wschodniej Europy.

Polecenie CKE: "Uzasadnij poprawnosc cezur czasowych obecnych w tytule zaprezentowanej mapy, odnoszac sie do wlasciwych zmian terytorialnych." Rok 1993 - .......... Rok 2005 - ..........

Pokaż odpowiedź

Rok 1993: Pokojowy podzial Czechoslowacji na dwa nowe panstwa - Republike Czeska i Republike Slowacka (z dniem 1 stycznia 1993 r., tzw. "aksamitny rozwod"). Mapa pokazuje granice miedzy Czechami i Slowacja, ktora nie istniala przed 1993 r.

Inne akceptowane: powstanie nowych panstw po rozpadzie Jugoslawii (1991-1995), ale glownie podzial Czechoslowacji 1993.

Rok 2005: Wydarzenie pasujace do gornej cezury - wstapienie nowych panstw do Unii Europejskiej. Najwiekszy etap rozszerzenia UE nastapil 1 maja 2004 r. - przyjeto 10 nowych panstw: Polska, Czechy, Slowacja, Wegry, Slowenia, Litwa, Lotwa, Estonia, Malta, Cypr. Mapa kolorystyczna prawdopodobnie wskazuje stan z 2005 r. po tym rozszerzeniu (lub bezposrednio przed kolejnym rozszerzeniem 1.01.2007 - Rumunia i Bulgaria).

Alternatywnie 2005: koniec procesu integracji UE z Cypreem (przed reunifikacja), wejscie do strefy Schengen procesy w Slowacji itp.

Najlepsza odpowiedz - kombinacja: 1993 = podzial Czechoslowacji, 2005 = rok bezposrednio po duzym rozszerzeniu UE (1 maja 2004) i przed kolejnym (1 stycznia 2007).

⚠ Typowa pułapka: Najczestszy blad: pomylenie dat z innymi wydarzeniami (rozpad ZSRR - to 1991, zjednoczenie Niemiec - 1990, wejscie Polski do NATO - 1999, do UE - 2004). Klucz: 1993 jednoznacznie wskazuje na Czechoslowacje (1 stycznia), a 2005 jest data **po** wielkim rozszerzeniu UE. Inny blad: nieprecyzyjnosc dat. "Czechoslowacja sie rozpadla" - kiedy dokladnie? 1 stycznia 1993 - to klucz. Inny blad: pominiecie obu dat. Polecenie wymaga uzasadnienia OBU cezur - i 1993 i 2005.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
Matura CKE · maj 2018 · zad. 26 2 pkt Unia Europejska, instytucje UE, Rada Europejska, Rada UE, Komisja Europejska
Material zrodlowy: fragmenty Traktatu o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana, oide.sejm.gov.pl):
- Artykul A. [...] nadaje Unii impulsy niezbedne do jej rozwoju i okresla ogolne kierunki i priorytety polityczne. [...] nie pelni funkcji prawodawczej. W sklad [...] wchodza szefowie panstw lub rzadow Panstw Czlonkowskich, jak rowniez jej przewodniczacy [...].
- Artykul B. W sklad [...] wchodzi jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego z kazdego Panstwa Czlonkowskiego, upowazniony do zaciagania zobowiazan w imieniu Rzadu Panstwa Czlonkowskiego, ktore reprezentuje, oraz do wykonywania prawa glosu.
- Artykul C. [...] wspiera ogolny interes Unii i podejmuje w tym celu odpowiednie inicjatywy. Czuwa [...] nad stosowaniem Traktatow i srodkow przyjmowanych przez instytucje na ich podstawie. [...] Wykonuje budzet i zarzadza programami.
Polecenie CKE: "Do kazdego artykulu dopisz nazwe wlasciwej instytucji Unii Europejskiej."
Pokaż odpowiedź

Artykul A. - Rada Europejska (European Council)
Kluczowe wskazniki: "szefowie panstw lub rzadow", "wlasny przewodniczacy" (obecnie A. Costa, wczesniej Ch. Michel, D. Tusk), "nadaje impulsy", "nie pelni funkcji prawodawczej" - to Rada Europejska, organ strategiczny UE.

Artykul B. - Rada Unii Europejskiej (Council of the European Union, tzw. "Rada UE" lub "Rada Ministrow UE")
Wskazniki: "jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego z kazdego panstwa" - to Rada UE, w ktorej zasiadaja ministrowie konkretnego resortu z kazdego z 27 panstw, w zaleznosci od tematu obrad.

Artykul C. - Komisja Europejska (European Commission)
Wskazniki: "wspiera ogolny interes Unii", "czuwa nad stosowaniem Traktatow", "wykonuje budzet" - to Komisja Europejska, organ wykonawczy UE i "straznik traktatow".

⚠ Typowa pułapka: Najczestszy blad: pomylenie **Rady Europejskiej** (European Council, szefowie panstw) z **Rada Unii Europejskiej** (Council of the EU, ministrowie). Oba organy maja niemal identyczne nazwy w jezyku polskim: - **Rada Europejska** = szczyt UE, szefowie panstw/rzadow, strategia, NIE prawodawca, przewodniczacy: Antonio Costa - **Rada Unii Europejskiej** = ministrowie z 27 panstw, prawodawca (razem z Parl. Europejskim) - **Parlament Europejski** = poslowie wybierani w wyborach bezposrednich, prawodawca I jeszcze **Rada Europy** - to W OGOLE INNA ORGANIZACJA, NIE organ UE!
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →

Integracja europejska: Unia Europejska i jej instytucje

Inne działy — wos rozszerzona