Ziemia we Wszechświecie: ruchy Ziemi, oświetlenie, wysokość Słońca
7 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z geografii (2023–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 7 2 pkt astronomia, równonoca, wschód Słońca, fazy Księżyca, szerokość geograficzna
Zadanie 7.
Na rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał niebieskich przez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane punkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca a ich wymiarami.
Na schemacie zaznaczono: oś ziemską, zwrotnik Raka, zwrotnik Koziorożca, koła podbiegunowe. Punkt A leży na półkuli północnej w pobliżu terminatora (granicy dzień/noc), na szerokości zwrotnika Raka. Punkt B leży na półkuli południowej, między równikiem a zwrotnikiem Koziorożca, po stronie oświetlonej. Światło słoneczne pada z prawej strony rysunku.
Zadanie 7.1. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
- W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód Słońca. — P / F
- Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest w pełni. — P / F
Zadanie 7.2. (0–1)
W sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′.
Oblicz szerokość geograficzną punktu oznaczonego literą B, a następnie uzupełnij zdanie. Zapisz obliczenia.
Szerokość geograficzna wynosi (wpisz wynik obliczeń): .......... (wpisz N albo S): ..........
Pokaż odpowiedź
7.1. — PF
- P — A leży na linii dnia/nocy na półkuli N. Ziemia obraca się z W na E, więc dla obserwatora w A właśnie zachodzi obrót do strony oświetlonej — wschód Słońca.
- F — Księżyc na rysunku oświetlony tylko częściowo (po stronie Słońca). Z punktu B widziany w kwadrze, NIE w pełni. (Pełnia byłaby, gdyby Księżyc był po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce.)
7.2. — φ = 9°30′ S
(Punkt B leży na półkuli południowej — wniosek z rysunku.)⚠ Typowa pułapka: Wzór obowiązuje **wyłącznie w dniach równonocy** (deklinacja Słońca = 0°).
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 5 1 pkt astronomia, górowanie Słońca, fotografia zamku Grodno
Zadanie 5. (0–1)
Na fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole E2), a literą Y — szczyt wybranej góry.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
Nr Zdanie Ocena 1. Na fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2). P / F 2. W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad zamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2). P / F Pokaż odpowiedź
FP
⚠ Typowa pułapka: Górowanie Słońca występuje **wcześniej nad punktem położonym dalej na wschód** (większa długość geograficzna E). Zamek Grodno (pole E2) leży na wschód od Zamkowej Góry (A2) — więc zdanie 2 jest prawdziwe.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 6 2 pkt astronomia, wysokość Słońca w równonocy, szerokość geograficzna
Zadanie 6. (0–2)
Oblicz wysokość słońca w dniu równonocy w momencie górowania w miejscu, w którym jest położony szczyt góry Klasztorzysko (pole C2). Przyjmij wartość szerokości geograficznej tego miejsca odczytaną z mapy z dokładnością do jednej minuty. Zapisz obliczenia.
Wysokość słońca: ...........................
Pokaż odpowiedź
Wysokość słońca: 39°15′
W dniu równonocy:
(φ = 50°45′ N odczytana z mapy szczegółowej).⚠ Typowa pułapka: Wzór obowiązuje **wyłącznie w dniach równonocy** (deklinacja Słońca = 0°). W przesileniach trzeba dodać/odjąć 23°26′.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 9 2 pkt astronomia, zwrotniki, drogi widome Słońca
Zadanie 9. (0–2)
Na rysunkach przedstawiono widome drogi słońca nad horyzontem, obserwowane w tym samym miejscu położonym na jednym ze zwrotników w wybranych dniach.
Dla którego zwrotnika – Raka czy Koziorożca – są charakterystyczne pozorne wędrówki słońca nad horyzontem przedstawione na obu rysunkach? Podaj nazwę tego zwrotnika, a następnie uzasadnij wybór – odnieś się do strony nieba, po której występuje górowanie słońca 21 marca, oraz do wysokości słońca w momencie górowania 22 grudnia.
Zwrotnik: ......................................
Uzasadnienie dla 21 marca: ......................................
Uzasadnienie dla 22 grudnia: ......................................
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Zwrotnik Koziorożca (φ = 23°26′ S)
- 21 marca (równonoc, deklinacja 0°): Słońce góruje po północnej stronie nieba (Słońce nad równikiem, dla obserwatora z półkuli S widoczne na N).
- 22 grudnia (przesilenie letnie półkuli S, deklinacja −23°26′): Słońce góruje w zenicie (deklinacja równa szerokości zwrotnika Koziorożca).
- Matura CKE · maj 2024 · zad. 10 3 pkt stacje meteorologiczne Europy, klimat umiarkowany, oświetlenie Ziemi
Zadanie 10.
Na mapie fragmentu Europy literami A–D oznaczono wybrane stacje meteorologiczne: Białystok, Bukareszt, Neapol i Paryż. Każda ze stacji jest położona poniżej 200 m n.p.m.
Zadanie 10.1. (0–2)
W tabeli przedstawiono dane z trzech stacji meteorologicznych – położonych w tej samej strefie klimatycznej – spośród czterech stacji oznaczonych na mapie literami A–D. Dane dotyczą stycznia oraz lipca XX wieku.
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych miejscach litery, którymi oznaczono odpowiednie stacje meteorologiczne.
Stacja T styczeń O styczeń T lipiec O lipiec T rok O rok ___ −2,1 47 22,4 57 11,1 628 ___ 3,4 52 18,4 54 10,6 639 ___ −4,1 35 17,3 80 6,7 592 T — średnia temperatura powietrza °C; O — średnia suma opadów atmosferycznych mm.
Zadanie 10.2. (0–1)
W której stacji, spośród oznaczonych na mapie literami A–D, 22 grudnia noc jest najkrótsza, a w której – najdłuższa? Wpisz odpowiednie litery we właściwe miejsca.
- Noc najkrótsza: ......
- Noc najdłuższa: ......
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →10.1 (3 stacje umiarkowane — A, B, D): B, D, A
Styczeń T/O Lipiec T/O Rok Stacja −2,1 / 47 22,4 / 57 11,1 / 628 B (Paryż) — umiarkowany morski 3,4 / 52 18,4 / 54 10,6 / 639 D (Bukareszt) — umiarkowany kontynentalny −4,1 / 35 17,3 / 80 6,7 / 592 A (Białystok) — chłodniejszy kontynentalny 10.2 Najkrótsza noc 22 XII: C (Neapol) — najbardziej na S. Najdłuższa: A (Białystok) — najbardziej na N.
- Matura CKE · maj 2023 · zad. 5 2 pkt astronomia, równonoce i przesilenia, obliczanie wysokości Słońca
Zadanie 5. Na geokompozycji przedstawiono fragment wybrzeża Morza Bałtyckiego położony na wschód od obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej. Litery X oznaczono latarnie morskie Stilo, a literą Y – miejsce wykonania fotografii przedstawionej na nadrzędnej letniej Czerwoną strzałką wskazano kierunek północny.
Na podstawie: www.google.pl/maps
Zadanie 5.1. (0–1)
Na fotografii lotniczej przedstawiono latarnię morską Stilo i położone słońce nad Morzem Bałtyckim. Przyjmij, że fotografia wykonana została podczas (astronomicznej/astronomicznego) lata / astronomicznej jesieni, ......................
Fot. L. Bańkin, www.youtube.com
Uzupełnij zdanie. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Położenie słońca na fotografii świadczy o tym, że wykonano ją podczas (astronomicznego/astronomicznej) lata / astronomicznej jesieni, ........................ słońca
(wschodu/zachodu/zachodu/wschodu) ........................ słońca.
Zadanie 5.2. (0–1)
Oblicz wysokość słońca w momencie górowania w dniu równonocy w miejscu, w którym wybudowano latarnię morską Stilo. Współrzędne geograficzne tego miejsca to 54°47′N, 17°44′E. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:
Wysokość słońca: ........................
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →5.1. — astronomicznego lata, wschód
5.2. 35°13′
- Matura CKE · maj 2023 · zad. 6 1 pkt Układ Słoneczny, rozpoznawanie ciał niebieskich
Na fotografii przedstawiono jedną z zewnętrznych planet Układu Słonecznego, wokół której krąży kilkadziesiąt naturalnych satelitów.
Na podstawie: www.nasa.gov
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Planetą przedstawioną na fotografii jest
A. Mars, na którego powierzchni wielobarwne zawirowania są spowodowane B. Jowisz, na którego powierzchni wielobarwne zawirowania są spowodowane
1. strumieniami lawy o różnych właściwościach chemicznych. 2. prądami wodnymi na powierzchni oceanów. 3. ruchami gazów wynoszonych z głębin na powierzchnię.