maturarozszerzona.pl

Hydrosfera: rzeki, jeziora, morza i oceany

17 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z geografii (2023–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.

  1. Matura CKE · maj 2025 · zad. 1 2 pkt Tatry, masyw Giewontu, azymut, dział wodny

    Zadania od 1. do 6. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Tatr.

    Zadanie 1. (0–2)

    Na fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).

    Na fotografii podpisane są szczyty: Giewont oraz Długi Giewont (na podstawie: www.wikimedia.org).

    Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.

    1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona (Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz) ........... .
    2. Azymut ze szczytu Długiego Giewontu, wyznaczony ku szczytowi Giewontu, zawiera się w przedziale (0°–90° / 180°–270°) ........... .
    3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego (przebiega / nie przebiega) ........... przez szczyty widoczne na fotografii.
    Pokaż odpowiedź
    1. Kondracka Przełęcz
    2. 180°–270°
    3. nie przebiega

    ⚠ Typowa pułapka: Azymut liczymy z punktu obserwacji do celu zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N. Z Długiego Giewontu (na E od Giewontu) na Giewont — kierunek SW, azymut 180–270°.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  2. Matura CKE · maj 2025 · zad. 10 3 pkt ustroje rzeczne, Amu-daria, Indus, monsun letni, topnienie lodowców

    Zadanie 10.

    Na wykresach przedstawiono średnie miesięczne przepływy dwóch rzek w Azji – Amu-darii i Indusu – których górne odcinki znajdują się na obszarach o podobnej szerokości geograficznej. Ujścia tych rzek są położone w innych strefach klimatycznych. Fragmenty dorzeczy obu rzek leżą powyżej 7 000 m n.p.m.

    Amu-daria: maksimum przepływu w lipcu (ok. 3 tys. m³/s), minimum w miesiącach zimowych. Indus: maksimum przepływu w lipcu–sierpniu (ok. 7 tys. m³/s), minimum w miesiącach zimowych.

    Na podstawie: www.sage.nelson.wisc.edu

    Zadanie 10.1. (0–2)

    Indus jest rzeką o ustroju złożonym.

    Przedstaw wspólne uwarunkowanie, które przyczynia się do wartości najwyższych przepływów Amu-darii i Indusu, oraz inne uwarunkowanie, które przyczynia się do wartości najwyższych przepływów tylko Indusu.

    • Wspólne uwarunkowanie wartości najwyższych przepływów: ......................
    • Uwarunkowanie wartości najwyższych przepływów Indusu (inne niż wskazane powyżej): ......................

    Zadanie 10.2. (0–1)

    Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

    1. Ujścia obu rzek – Amu-darii i Indusu – są położone na obszarze bezodpływowym. — P / F
    2. Gospodarcze wykorzystanie wód Amu-darii przyczyniło się do zmniejszenia powierzchni Jeziora Aralskiego. — P / F
    Pokaż odpowiedź

    10.1. Wspólne uwarunkowanie: topnienie śniegu i lodowców górskich w wysokich górach (Pamir, Hindukusz, Himalaje) w okresie letnim (czerwiec-sierpień) → maksimum przepływu.

    Inne uwarunkowanie tylko Indusu: monsun letni (SW od Oceanu Indyjskiego) przynosi intensywne opady deszczu od czerwca do sierpnia → dodatkowe zwiększenie przepływu Indusu (Amu-daria jest poza zasięgiem monsunu, bo płynie w głąb kontynentu).

    10.2. — FP

    1. F — Indus uchodzi do Morza Arabskiego (otwartego oceanu), nie do obszaru bezodpływowego. Tylko Amu-daria uchodzi do bezodpływowego Jeziora Aralskiego.
    2. P — Sowiecki program nawadniania pól bawełny (Uzbekistan, Turkmenistan) odprowadzał wodę z Amu-darii → znaczne zmniejszenie powierzchni Jeziora Aralskiego (od lat 60. XX w. spadek powierzchni o >90%).
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  3. Matura CKE · maj 2025 · zad. 11 2 pkt rzeki Polski, Pilica, Narew, Warta

    Zadanie 11. (0–2)

    Na mapie kolorem niebieskim oznaczono wybrane rzeki, wśród których są: Bug, Narew, Pilica, San i Warta.

    Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę rzeki wybranej spośród oznaczonych kolorem niebieskim na mapie.

    Opis rzeki Nazwa rzeki
    Jest jedną z rzek wypływających z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Na tej rzece utworzono zbiornik retencyjny m.in. w celu zaopatrywania Łodzi w wodę. Jej ujście jest położone na obszarze staroglacjalnym. ..........
    Źródła tej rzeki są położone poza granicami Polski. Jest rzeką nizinną, przecinającą wiele torfowisk. Krajobraz fragmentu jej doliny jest chroniony w parku narodowym. Jeden z jej dopływów jest rzeką od niej dłuższą. ..........
    Rzeka od źródeł często zmienia kierunek. Na niektórych odcinkach płynie pradolinami. Jej ujście jest położone na obszarze, który był objęty ostatnim zlodowaceniem. W pobliżu jej ujścia do rzeki głównej utworzono park narodowy. ..........
    Pokaż odpowiedź
    1. Rzeka z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej + zbiornik retencyjny Łódź + ujście na obszarze staroglacjalnym → Pilica (zbiornik Sulejowski → wpada do Wisły w okolicach Warki)
    2. Źródła poza Polską + nizinna + torfowiska + park narodowy + dopływ dłuższy → Narew (źródło na Białorusi, Biebrzański PN, Bug jest dłuższym dopływem)
    3. Często zmienia kierunek + pradoliny + ujście na obszarze ostatniego zlodowacenia + park narodowy przy ujściu → Warta (Wielkopolska, pradoliny, Park Narodowy Ujście Warty)
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  4. Matura CKE · maj 2025 · zad. 12 3 pkt dorzecze Omo, tama Gibe III, Etiopia, Jezioro Rudolfa (Turkana)

    Zadanie 12. (0–3)

    Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii — budowlę tamy na tej rzece. Mapa pokazuje dorzecze Omo w Etiopii, ujście do Jeziora Rudolfa (Turkana), zaznaczone: rzeka, tama, dział wodny, park narodowy, północna część Jeziora Rudolfa.

    Na podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org; www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl

    Poniższy tekst opisuje zmiany w środowisku geograficznym dorzecza Omo: Jezioro Rudolfa jest słonowodne i zasilane m.in. przez rzekę Omo. Wody z Omo stanowią podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą ziemi. Miejscowa ludność korzysta z wylewów tej rzeki użyźniających pola uprawne. W XXI wieku w Etiopii zrealizowano inwestycje zmieniające środowisko regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część wody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.

    Na podstawie: www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl

    W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.

    Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.

    • Pozytywny wpływ inwestycji na gospodarkę Etiopii: 1. .........., 2. ..........
    • Negatywny wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: ..........
    • Negatywny wpływ inwestycji na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: ..........
    Pokaż odpowiedź

    Pozytywne dla Etiopii (2 z):

    • produkcja energii elektrycznej — Gibe III produkuje ~9 TWh/rok, co pokrywa znaczną część krajowego zapotrzebowania (eksport do Kenii, Sudanu, Dżibuti).
    • rozwój rolnictwa — nawadnianie plantacji trzciny cukrowej i bawełny → wzrost produkcji, eksport, miejsca pracy.
    • stabilizacja przepływów rzeki Omo → ochrona przed powodziami.
    • rozwój gospodarki dzięki przychodom z eksportu energii i produktów rolnych.

    Negatywny dla środowiska przyrodniczego:

    • spadek poziomu wody Jeziora Rudolfa → groźba kurczenia się jeziora (jak Jezioro Aralskie).
    • zaburzenie ekosystemu rzecznego i jeziornego (migracje ryb, ptactwo, hipopotam, krokodyle nilowe).
    • zmiana reżimu hydrologicznego poniżej tamy (brak naturalnych powodzi nawożących glebę osadami).

    Negatywny dla gospodarki dorzecza Omo lub Rudolfa:

    • utrata źródeł utrzymania plemion półpasterskich i rybackich (Mursi, Dassanech, Turkana) → przesiedlenia.
    • spadek wydajności rolnictwa zalewowego nad dolnym Omo (brak naturalnych zalewów).
    • spadek połowów ryb w Jeziorze Rudolfa.
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  5. Matura CKE · maj 2025 · zad. 13 3 pkt klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio

    Zadanie 13.

    Na fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic (23°S, 43°W).

    Poniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, wśród których jest stacja w Rio de Janeiro. Klimatogramy oznaczono literami A, B, C i pokazują średnie miesięczne temperatury powietrza (°C) oraz sumy opadów (mm).

    Na podstawie: www.wikimedia.org; www.climate-data.org

    Zadanie 13.1. (0–1)

    W tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród przedstawionych na klimatogramach.

    Uzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono właściwy klimatogram.

    Współrzędne geograficzne stacji meteorologicznej Klimatogram (wpisz literę A, B albo C)
    11°N, 72°W ..........
    33°S, 72°W ..........

    Zadanie 13.2. (0–1)

    Oceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

    1. Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych położonych na półkuli południowej. — P / F
    2. Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych. — P / F

    Zadanie 13.3. (0–1)

    Akweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu przestrzennym Rio de Janeiro.

    Przedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.

    1. ......................
    2. ......................
    Pokaż odpowiedź

    13.1. Klimatogramy:

    • 11°N, 72°W (Karaiby, Kolumbia/Wenezuela): klimat równikowy/podrównikowy — całoroczna wysoka temperatura ~26-28°C, opady > 1500 mm. To klimatogram A lub B z najwyższymi temperaturami i obfitymi opadami.
    • 33°S, 72°W (Chile środkowe, Valparaíso): klimat śródziemnomorski/podzwrotnikowy umiarkowanie ciepły — temperatura 10-20°C, opady w zimie półkuli S (VI-VIII), suche lato. To klimatogram C (z opadami w zimie półkuli S).

    13.2. — PF

    1. P — Prąd Brazylijski (ciepły) płynie wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd na S w kierunku wysokich szerokości.
    2. F — Prąd Brazylijski jest ciepły, a Prąd Peruwiański (Humboldta) wzdłuż zachodniego wybrzeża — zimny. NIE są tego samego rodzaju termicznie.

    13.3. Dwa uwarunkowania ograniczające zabudowę Rio:

    • bardzo strome stoki gór (Sugar Loaf, Corcovado — granitowe stoliwa) — niemożliwa zabudowa techniczna.
    • gęsta roślinność lasów tropikalnych (Tijuca, jeden z największych miejskich lasów świata) chroniona prawnie.
    • obszary zagrożone osuwiskami (intensywne opady na stromych stokach).
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  6. Matura CKE · maj 2025 · zad. 19 1 pkt mediana wieku, Turcja, Etiopia, Japonia, Norwegia

    Zadanie 19. (0–1)

    Na wykresie przedstawiono medianę wieku mieszkańców Polski oraz innych wybranych krajów oznaczonych numerami 1–4 w latach 1980, 2000 i 2020. Mediana dzieli populację każdego z krajów na dwie części o równej liczebności w ten sposób, że poniżej i powyżej jej wartości znajduje się jednakowa liczba mieszkańców.

    Wartości mediany wieku (w latach) odczytane z wykresu: Polska – 1980: ok. 29, 2000: ok. 35, 2020: ok. 42. Kraj 1 – 1980: ok. 18, 2000: ok. 17, 2020: ok. 20. Kraj 2 – 1980: ok. 33, 2000: ok. 37, 2020: ok. 40. Kraj 3 – 1980: ok. 33, 2000: ok. 41, 2020: ok. 48. Kraj 4 – 1980: ok. 20, 2000: ok. 25, 2020: ok. 31.

    Na podstawie: World Population Prospects, www.population.un.org

    Wśród państw oznaczonych na wykresie numerami 1–4 znajdują się: Turcja, Etiopia, Japonia i Norwegia.

    Który kraj oznaczono numerem 4 na wykresie? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

    A. TurcjaB. EtiopiaC. JaponiaD. Norwegia
    Pokaż odpowiedź

    A. Turcja — mediana wieku 20→31 lat odpowiada krajowi w trakcie transformacji demograficznej.

    Pozostałe:

    • Kraj 1 (stała mediana ~17-20): Etiopia (wciąż młoda populacja)
    • Kraj 2 (mediana 33→40): Norwegia (rozwinięta, umiarkowanie starzejąca)
    • Kraj 3 (mediana 32→48): Japonia (najszybciej starzejąca się)
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  7. Matura CKE · maj 2024 · zad. 3 2 pkt geologia Sudetów, sieć rzeczna, wiek złóż węgla

    Zadanie 3. (0–2)

    Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.

    Do powstania obiektu geologicznego położonego obok stacji kolejowej w polu B3 (przyczyniło / nie przyczyniło) ................... się występowanie w przeszłości procesów endogenicznych w Sudetach.

    Sieć rzeczna obszaru przedstawionego na mapie w porównaniu z siecią rzeczną Pojezierza Pomorskiego jest (starsza / młodsza) ................... .

    Złoża węgla kamiennego, które występują w rejonie Wałbrzycha, powstały (wcześniej / później) ................... niż złoża węgla brunatnego w zachodniej części Sudetów.

    Pokaż odpowiedź
    1. przyczyniło
    2. starsza
    3. wcześniej

    ⚠ Typowa pułapka: Sieć rzeczna w starych górach (Sudety, hercynidy) jest **starsza** niż na młodym Pojezierzu Pomorskim (które powstało po ostatnim zlodowaceniu). Węgiel kamienny (karbon) powstał **wcześniej** niż węgiel brunatny (neogen).

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  8. Matura CKE · maj 2024 · zad. 7 1 pkt funkcje sztucznego zbiornika wodnego, Jezioro Bystrzyckie

    Zadanie 7. (0–1)

    Jezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy w XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.

    Na podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż podana powyżej.

    1. ............................................
    2. ............................................
    Pokaż odpowiedź

    Dwie spośród:

    • przeciwpowodziowa (ochrona dolin poniżej zapory)
    • energetyczna (elektrownia wodna)
    • retencyjna (gromadzenie wody na okresy suche)
    • turystyczna / rekreacyjna
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  9. Matura CKE · maj 2024 · zad. 8 2 pkt ustrój rzeczny Bystrzycy, wezbranie roztopowe

    Zadanie 8. (0–2)

    Na wykresie przedstawiono średnie miesięczne przepływy Bystrzycy, płynącej przez obszar przedstawiony na mapie szczegółowej, zmierzone w wybranym punkcie pomiarowym. Literami A i B wskazano okresy obejmujące dwa kolejne miesiące roku hydrologicznego. Średni roczny przepływ Bystrzycy wynosi 1,5 m³/s.

    Uzasadnij, z czego wynika różnica między wartością przepływów Bystrzycy w każdym z okresów A i B a średnim rocznym przepływem tej rzeki.

    Przepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ: ...........................

    Przepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ: ...........................

    Pokaż odpowiedź

    Okres A (przepływy < średnia roczna): retencja w postaci pokrywy śnieżnej w zimie / niskie opady → mały spływ powierzchniowy.
    Okres B (przepływy > średnia roczna): wiosenne topnienie śniegu → wezbranie roztopowe → zwiększony spływ powierzchniowy do rzeki.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  10. Matura CKE · maj 2024 · zad. 12 2 pkt prądy morskie, wschodnie wybrzeża 20–35°S, katastrofa Titanica

    Zadanie 12.

    Na mapie świata przedstawiono prądy morskie. Strzałkami czerwonymi oznaczono prądy ciepłe, a niebieskimi – zimne.

    Zadanie 12.1. (0–1)

    Przedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów morskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35° szerokości geograficznej południowej.

    Zadanie 12.2. (0–1)

    Przyczyną katastrofy Titanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu o współrzędnych geograficznych 42°N, 50°W.

    Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

    Nr Zdanie Ocena
    1. Katastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową, która przemieściła się z Antarktydy wraz z wodami jednego z zimnych prądów morskich. P / F
    2. Góra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica, przemieściła się przez koło podbiegunowe do miejsca katastrofy na skutek cyrkulacji pasatowej. P / F
    Pokaż odpowiedź

    12.1. Wschodnie wybrzeża 20–35°S są pod wpływem ciepłych prądów (Mozambicki, Wschodnioaustralijski, Brazylijski) → wilgotne powietrze, wysokie sumy opadów, brak pustyń, sprzyjające warunki dla rolnictwa (uprawy, długi okres wegetacyjny, wysoki udział gruntów ornych).

    12.2. — FF (góra przybyła z Arktyki/Grenlandii, nie Antarktydy; ruch z północy na południe odbywa się Prądem Labradorskim, nie cyrkulacją pasatową — która płynie ku równikowi i jest cieplejsza)

    ⚠ Typowa pułapka: Wschodnie vs zachodnie wybrzeża między zwrotnikami: **wschodnie** = ciepłe prądy = wilgotno (Brazylia, Mozambik, wsch. Australia); **zachodnie** = zimne prądy = pustynie (Atacama, Namib, Australia Zachodnia).

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  11. Matura CKE · maj 2024 · zad. 15 1 pkt przekrój geologiczny, wiek względny skał, sfałdowanie i uskok

    Zadanie 15. (0–1)

    Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.

    Na przekroju geologicznym skały z dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej – oddziela powierzchnia zrównania.

    Które wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

    A. Sedymentacja w jurze i powstanie intruzji porfirów.B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.C. Sedymentacja w paleozoiku i wyerodowanie doliny przez rzekę.D. Transgresja morza i denudacja skał jurajskich w warunkach lądowych.
    Pokaż odpowiedź

    B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.

    Powierzchnia zrównania oddziela paleozoik (karbon margle, dewon, porfiry — pod) od mezozoiku (trias piaskowce, jura wapienie — nad). Skały paleozoiczne są sfałdowane, więc orogeneza (waryscyjska) zaszła PRZED zrównaniem. Uskok przecina tylko paleozoik — też przed.

    ⚠ Typowa pułapka: A jest błędne (intruzje porfirów + sedymentacja jurajska to dwa różne etapy). C zawiera dolinę rzeczną (mało prawdopodobne na zrównanej powierzchni). D mówi o transgresji morza po jurze — nie odnosi się do **paleozoiku**.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  12. Matura CKE · maj 2023 · zad. 1 7 pkt wybrzeże Bałtyku, jezioro Sarbsko, Słowiński PN, wydmy paraboliczne

    Zestaw zadań 1.1–1.6 oparty na mapie szczegółowej wybrzeża Bałtyku w okolicach Łeby. 1.1 — ograniczenie + sprzyjająca cecha zabudowy. 1.2 — oblicz długość 20 cm trasy + czas pieszego marszu 4 km/h. 1.3 — dwie cechy jeziora Sarbsko. 1.4 — czynnik+proces rzeźbotwórczy. 1.5 — asymetria wydmy parabolicznej. 1.6 — P/F o zlodowaceniach.

    Pokaż odpowiedź

    1.1. Ograniczenie: podmokły teren / niestabilny grunt / płytkie wody podziemne. Cecha sprzyjająca: niewielka odległość od centrum / łatwy dojazd / płaski teren / bliskość obiektów rekreacyjnych.

    1.2. Skala mapy 1:55 000. Długość trasy: 20 cm × 550 m = 11 km. Czas: 11 km ÷ 4 km/h = 2,75 h = 2 h 45 min.

    1.3. Dwie cechy z: wydłużony kształt, przepływowe (Chełst), wyrównana linia brzegowa, niewielkie zatoki, brzegi zarastające, zalesione/zabagnione brzegi.

    1.4. Czynnik: wiatr (deflacja/akumulacja/transport) lub morze (abrazja/akumulacja/transport).

    1.5. Czoła wydm wysunięte na wschód (zgodnie z wiatrami zachodnimi). Ramiona pozostają w tyle, bo piasek wilgotniejszy/utrwalony roślinnością.

    1.6. — FP

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  13. Matura CKE · maj 2023 · zad. 4 1 pkt hydrologia, jezioro Łebsko, sztormy, cofka

    Wykaż, przytaczając odpowiednią informację z mapy szczegółowej, dlaczego podczas północnych wiatrów występujących podczas sztormów na Morzu Bałtyckim dochodzi do przejściowego wzrostu zasolenia wschodniej części jeziora Łebsko.

    Pokaż odpowiedź

    Jezioro Łebsko poprzez rzekę Łebę ma połączenie z Morzem Bałtyckim. Podczas sztormów może dochodzić do napływu słonych wód morskich do jeziora (zjawisko cofki na rzece Łebie). Sztormy sprzyjają też podsiąkaniu zasolonych wód podziemnych do jeziora.

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  14. Matura CKE · maj 2023 · zad. 8 4 pkt klimat, prądy morskie, lokalizacja Krakowa vs wyspy

    Zadanie 8. Na mapie świata literami od A do D oznaczono wybrane państwa, a literą X – wyspę. Poniżej przedstawiono klimatogram dla stacji meteorologicznej położonej na wyspie oznaczonej na mapie literą X.

    Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2010 oraz www.climateexplorer.de

    Zadanie 8.1. (0–1)

    Wyjaśnij oznaczone na mapie szerokością geograficzną oraz miesięczne sumy opadów atmosferycznych, dlaczego pomimo podobnego w szerokości geograficznej w okolicach miesięcznej, mimo że położenie w szerokościach geograficznych odpowiadających położeniu w klimatologii Krakowa są podobne, średnia roczna temperatura powietrza jest niższa, przyczyniające się do różnicy między średnią roczną temperaturą powietrza w Krakowie a średnią roczną temperaturą powietrza na wyspie oznaczonej literą X.

    Zadanie 8.2. (0–1)

    Oceń, czy poniższe informacje o klimacie wyspy oznaczonej literą X są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

    Nr Informacja P/F
    1. Niższa niż w Krakowie roczna suma opadów atmosferycznych jest uwarunkowana wpływem zimnego prądu morskiego. P / F
    2. Roczna suma opadów atmosferycznych na wyspie jest niższa od opadów rejestrowanych w Krakowie ze względu na słabsze parowanie wody morskiej w wyższych szerokościach geograficznych. P / F

    Zadanie 8.3. (0–2)

    W tabeli podano dane statystyczne dotyczące rolnictwa wybranych państw świata oraz powierzchnię uprawianą do wskaźnika produkcji żywca w 2017 r.

    Państwo Zbiory zbóż (mln ton) Powierzchnia zbiorów zbóż (mln ha) Zużycie nawozów sztucznych w kg na 1 ha (kg/ha) Udział rolnictwa w tworzeniu PKB (%)
    ... 79 367,2 14 135,5 11,2 0,8
    ... 94 490,0 9 365,9 108,7 1,7
    ... 38 213,7 13 829,5 68,3 1,8

    Na podstawie: www.fao.org / Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2019, www.stat.gov.pl

    Uzupełnij tabelę. Wpisz we wskazanych wierszach nazwy państw, których rolnictwa charakteryzowały przedstawione dane statystyczne. Dobierz państwa spośród oznaczonych na mapie literami A–D.

    Pokaż odpowiedź

    8.1. Wyspa leży w obszarze oddziaływania zimnego prądu oceanicznego / Dryfu Wiatrów Zachodnich — obniża średnią roczną temperaturę powietrza. Dodatkowo bliskie położenie Antarktydy → wpływ zimnych mas powietrza. Kraków — pod wpływem Prądu Zatokowego / ciepłych mas powietrza.

    8.2. — FP

    8.3. — Argentyna, Francja, Kanada

    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  15. Matura CKE · maj 2023 · zad. 11 1 pkt ustroje rzeczne, Pojezierze Pomorskie vs Nizina Podlaska

    Na wykresach przedstawiono miesięczne współczynniki przepływu (w %) w wybranym okresie XX w. dwóch rzek w Polsce. Wykres 1. odnosi się do punktu pomiarowego położonego na Słupi wypływającej z Pojezierza Pomorskiego, a wykres 2. – do punktu pomiarowego w górnym biegu Narwi na Nizinie Podlaskiej przed utworzeniem na tej rzece Zbiornika Siemianowskiego. Współczynnik przepływu jest stosunkiem średniego miesięcznego przepływu do średniego rocznego przepływu rzeki.

    Na podstawie: L. Starkel (red.), Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, Warszawa 1999.

    Wyjaśnij, dlaczego Słupia charakteryzowała się mniejszym zróżnicowaniem przepływów niż Narew w okresie, z którego pochodzą pomiary przepływów tych rzek.

    Pokaż odpowiedź

    Przykładowe wyjaśnienie:

    • Pojezierze Pomorskie charakteryzuje się krótszym okresem występowania / mniejszą miąższością pokrywy śnieżnej → w niewielkim stopniu zaznacza się wezbranie roztopowe.
    • Rozkład opadów na Pojezierzu Pomorskim — mniejsze różnice miesięcznych sum opadów między latem a zimą niż na Nizinie Podlaskiej → wezbrania i niżówki są mniej widoczne.
    • Dorzecze Słupi charakteryzuje się obecnością jezior → wyrównane przepływy.
    • Pojezierze Pomorskie — duża retencja dzięki liczbie jezior i zagłębień bezodpływowych.
    • Narew przed wybudowaniem zbiornika retencyjnego — silniejsze wezbrania roztopowe.
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  16. Matura CKE · maj 2023 · zad. 15 2 pkt regulacja rzek, zrównoważony rozwój, konflikt człowiek-środowisko

    Na fotografiach przedstawiono przykład rzeki o uregulowanym biegu i przykład rzeki o nieuregulowanym biegu.

    Odcinek rzeki Los Angeles w Kalifornii / Odcinek Wisły

    Na podstawie: www.thecareyadventures.com; www.zpe.gov.pl

    Uzasadnij, dlaczego przeprowadzano regulację rzek, a następnie podaj przykład korzyści wynikającej z braku regulacji rzek.

    Uzasadnienie: ........................

    Korzyść z braku regulacji rzek: ........................

    Pokaż odpowiedź

    Uzasadnienie regulacji rzek (jedno z):

    • regulacja umożliwia zagospodarowanie doliny / pozyskanie terenów pod uprawę i zabudowę;
    • regulacja + wały przeciwpowodziowe = ochrona przed wylewami;
    • poprawa warunków żeglugi rzecznej;
    • ograniczenie erozji rzecznej;
    • ułatwienie wykorzystania wody w przemyśle.

    Korzyść z braku regulacji (jedno z):

    • zachowane naturalne ekosystemy;
    • naturalna retencja wody → ograniczenie powodzi;
    • naturalne samooczyszczanie wody;
    • wolniej płynąca rzeka zasila wody gruntowe;
    • naturalne wylewy niosą żyzne osady (sedymentacja w dolinach nadrzecznych);
    • bioróżnorodność siedlisk rzecznych.
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
  17. Matura CKE · maj 2023 · zad. 25 2 pkt rybołówstwo, łowiska świata, upwelling, Prąd Peruwiański

    Na mapie oznaczono literami A i B wybrane łowiska na świecie.

    Na podstawie: www.zpe.gov.pl [za: www.fao.org]

    Przedstaw przyczynę społeczno-gospodarczą sprzyjającą dużym połowom na łowisku oznaczonym literą A oraz przyczynę przyrodniczą sprzyjającą dużym połowom na łowisku oznaczonym literą B.

    Łowisko A – przyczyna społeczno-gospodarcza: ........................

    Łowisko B – przyczyna przyrodnicza: ........................

    Pokaż odpowiedź

    Łowisko A — przyczyna społeczno-gospodarcza (jedna z):

    • Wysokie zapotrzebowanie żywnościowe państw nadbrzeżnych (duża populacja).
    • Tradycja spożywania ryb i owoców morza.
    • Dobrze rozwinięta flota połowowa państw nadbrzeżnych.

    Łowisko B — przyczyna przyrodnicza (jedna z):

    • Występowanie zimnego Prądu Peruwiańskiego.
    • Upwelling — wynoszenie żyznych i natlenionych wód ku powierzchni.
    • Wysoka liczebność populacji ryb dzięki bogactwu fitoplanktonu.
    Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →

Inne działy — geografia rozszerzona