Transport i handel: usługi w Polsce i na świecie
8 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z geografii (2024–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 2 2 pkt kartografia, skala, ortofotomapa, Kolei Goryczkowa
Zadanie 2. (0–2)
Przyjmij, że długość trasy Kolei Goryczkowej (pole J3/4) na załączonej mapie szczegółowej Tatr wynosi 2,9 cm.
Oblicz długość trasy tej kolei na ortofotomapie wykonanej w skali 1 : 2 500. Zapisz obliczenia.
Pokaż odpowiedź
63,8 cm (lub 638 mm)
Obliczenia:
- Długość w terenie: 2,9 cm × 55 000 = 159 500 cm = 1 595 m
- Długość na ortofotomapie 1:2 500: 159 500 cm ÷ 2 500 × 1 = 159 500 / 2 500 = 63,8 cm
Albo prościej: stosunek skali 55 000/2 500 = 22, więc długość na ortofotomapie = 2,9 × 22 = 63,8 cm.
⚠ Typowa pułapka: Większa skala (mianownik mniejszy) = większy obraz w terenie. 1:2 500 to większa skala niż 1:55 000 → trasa jest 22× dłuższa na ortofotomapie.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 3 1 pkt piętra roślinne, Bieszczady, Tatry, Kolei Goryczkowa
Zadanie 3. (0–1)
W tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce, wśród których są Bieszczady.
Piętro Tatry Wysokie X Y turniowe + – – halne + + + kosówki (kosodrzewiny) + – + regla górnego + – + regla dolnego + + + Legenda: + piętro występuje, – piętro nie występuje.
Na podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
- W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki. — P / F
- Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu. — P / F
Pokaż odpowiedź
- F — w Bieszczadach (X = brak regla górnego i kosówek, tylko halne + regiel dolny) górna granica lasu oddziela regiel dolny od piętra połonin (halnego), nie regiel górny od kosówki.
- P — trasa Kolei Goryczkowej (J3/4) idzie od Kuźnic (~1000 m n.p.m., w lesie) do szczytu Kasprowego Wierchu (~1985 m n.p.m., piętro halne). Przecina górną granicę lasu w okolicy ok. 1500–1550 m n.p.m.
⚠ Typowa pułapka: Bieszczady mają niskie szczyty (~1300 m), więc brakuje pięter wysokogórskich: nie ma regla górnego, nie ma kosówek. Górna granica lasu w Bieszczadach to bezpośrednie przejście **regiel dolny → połoniny**.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 26 1 pkt eksport Brazylii vs Korei Płd, struktura towarowa
Zadanie 26. (0–1)
Na wykresach przedstawiono strukturę towarową eksportu Brazylii i Korei Południowej w 2018 roku.
Brazylia (struktura eksportu w %): towary rolno-spożywcze 19,2; surowce z wyjątkiem paliw 31,1; paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 12,4; chemikalia i produkty pokrewne 5,1; maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 17,0; produkty przetwórstwa przemysłowego i inne 15,2.
Korea Południowa (struktura eksportu w %): towary rolno-spożywcze 1,2; surowce z wyjątkiem paliw 1,2; paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 7,9; chemikalia i produkty pokrewne 13,3; maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 57,5; produkty przetwórstwa przemysłowego i inne 18,8.
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2019, www.stat.gov.pl
Przedstaw, z czego wynika różnica w strukturze towarowej eksportu Brazylii i Korei Południowej. Odnieś się do innego uwarunkowania niż eksploatacja surowców mineralnych w tych krajach.
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Różnica wynika z różnego poziomu uprzemysłowienia i poziomu rozwoju technologicznego:
Korea Płd — kraj wysokorozwinięty, gospodarka oparta na zaawansowanych technologiach (Samsung, Hyundai, LG, Kia). Dominują w eksporcie maszyny, urządzenia, sprzęt transportowy (samochody, statki, elektronika) i produkty przetwórstwa przemysłowego. Brak własnych surowców → importuje je, ale eksportuje produkty wysoko przetworzone.
Brazylia — kraj rozwijający się, gospodarka oparta na eksporcie surowców naturalnych (rolno-spożywczych — soja, kawa, wołowina, kukurydza). Niski udział produktów wysoko przetworzonych (15,2% vs 18,8% Korea). To efekt mniejszych nakładów na R&D, niższej technologii i polityki przemysłowej preferującej eksport surowców (currency reserves z surowców).
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 29 1 pkt Kanał Sueski, kierunek ładunków, eksport Europy
Zadanie 29. (0–1)
Są takie ładunki, które przesyła się Kanałem Sueskim w kierunku Morza Śródziemnego, i takie ładunki, które przesyła się tym kanałem w kierunku Morza Czerwonego.
Która grupa towarów podczas wymiany handlowej Europy z innymi regionami świata jest przesyłana Kanałem Sueskim od strony Morza Śródziemnego w kierunku Morza Czerwonego? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Rudy żelaza i boksyty z zagłębia Damodar.
B. Produkty high-tech z Singapuru i z Hongkongu.
C. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy, w Rumunii.
D. Ropa naftowa i skroplony gaz ziemny z państw nad Zatoką Perską.
Pokaż odpowiedź
B. Produkty high-tech z Singapuru i z Hongkongu ❌ — to NIE jest poprawna odpowiedź, bo Singapur/Hongkong leżą na wschód od Kanału Sueskiego, więc te ładunki idą z Czerwonego do Śródziemnego (z Azji do Europy).
Poprawna odpowiedź: C. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy, w Rumunii
Konstanca = port w Rumunii nad Morzem Czarnym → ładunki płyną przez Bosfor → Egejskie → Śródziemne → przez Kanał Sueski na S do M. Czerwonego → na rynki Azji/Afryki. Pszenica i kukurydza z Ukrainy/Rumunii to klasyczny ładunek eksportowy.
Pozostałe:
- A. Rudy żelaza z Damodaru (Indie) → z Czerwonego do Śródziemnego (Azja → Europa).
- B. High-tech z Singapuru → Azja → Europa.
- D. Ropa z Zatoki Perskiej → Zatoka Perska → M. Arabskie → M. Czerwone → Sueski → Śródziemne (Azja → Europa).
⚠ Typowa pułapka: Kierunek geograficzny: Kanał Sueski łączy M. Śródziemne (N) z M. Czerwonym (S). Z Konstancy (M. Czarne → Egejskie → Śródziemne) ładunki płyną **na południe** przez Sueski do Azji/Afryki.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 30 2 pkt transport ładunków w Polsce, żegluga śródlądowa, Odra, Wisła
Zadanie 30. (0–2)
W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.
Rodzaj transportu Przewozy w mln ton (2011 r.) Przewozy w mln ton (2023 r.) samochodowy 1 596,21 1 942,80 kolejowy 248,61 229,94 rurociągowy 54,48 44,43 morski 7,74 7,36 wodny śródlądowy 5,09 1,69 lotniczy 0,05 0,09 ogółem 1 912,17 2 226,31 Na podstawie: www.stat.gov.pl
Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.
- Przyczyna przyrodnicza: ......................
- Przyczyna gospodarcza: ......................
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Przyczyna przyrodnicza:
- Polskie rzeki (Wisła, Odra) mają zmienny reżim hydrologiczny (wezbrania wiosenne + niżówki letnie) — żegluga jest możliwa tylko przez część roku.
- Niski stan wód latem uniemożliwia żeglugę dużymi barkami (Wisła ma trasy "warkozowe" o głębokości 1,2-1,6 m).
- Krótka dolna Wisła zamarza zimą (3-4 tygodnie).
- Wisła jest jedną z najbardziej uregulowanych w Polsce rzek (nieuregulowana w sensie żeglugi), ma piaszczyste mielizny.
- Sieć rzeczna nie jest dostosowana do żeglugi (brak III lub IV klasy żeglownej na większości odcinków).
Przyczyna gospodarcza:
- Brak inwestycji infrastrukturalnych — Polska od dziesięcioleci nie buduje stopni wodnych i nie pogłębia szlaków żeglownych (oprócz Drogi Wodnej Odry w latach 2020+).
- Konkurencja samochodowa i kolejowa — wysoki rozwój dróg ekspresowych (A1, A2, S7) i sieci kolejowej → tanier i szybciej transportować ładunki.
- Brak floty rzecznej — barki używane w Polsce są stare (lata 70-80).
- Brak masowych ładunków bulk (rudy, węgiel) wymagających żeglugi rzecznej (jak Ren w Niemczech).
- Matura CKE · maj 2024 · zad. 29 4 pkt transport kolejowy Polski, wykorzystanie kolei, gęstość sieci
Zadanie 29.
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji odnoszące się do wskaźnika wykorzystania kolei na wybranych obszarach. Wartość tego wskaźnika jest średnią liczbą podróży koleją w ciągu roku przypadającą na 1 mieszkańca.
Zadanie 29.1. (0–2)
W Polsce w 2018 r. średni wskaźnik wykorzystania kolei osiągnął wartość 8,1, a średnia gęstość sieci kolejowej wynosiła 6,2 km na 100 km².
Uzupełnij tabelę. Na podstawie źródła 1. przyporządkuj do podanych opisów właściwe województwa. Nazwy województw wybierz spośród podanych poniżej.
podlaskie, lubuskie, mazowieckie, pomorskie
Opis Województwo W tym województwie na wartość powyżej średniej krajowej wskaźnika wykorzystania kolei wpływa węzeł kolejowy o koncentrycznie zbiegających się liniach oraz masowe dojazdy pociągami podmiejskimi do pracy. _______ Na wartość wskaźnika wykorzystania kolei wpływa gęstość sieci kolejowej poniżej średniej krajowej, wykluczenie z transportu kolejowego wielu miejscowości i mała na tle kraju gęstość zaludnienia. _______ W tym województwie na wartość wskaźnika wykorzystania kolei wyższą od średniej krajowej wpływają przewozy sezonowe w okresie letnim i funkcjonowanie szybkiej kolei miejskiej w konurbacji. _______ Zadanie 29.2. (0–2)
Podaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania kolei w państwach europejskich, przedstawione w źródle 2. na stronie 33. Uzasadnij wpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.
Czynnik: ......... Uzasadnienie: .........
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →29.1.
- mazowieckie — wpływ węzła kolejowego (Warszawa) + dojazdy podmiejskie
- podlaskie — niska gęstość sieci, mała liczba miejscowości, gęstość zaludnienia niska
- pomorskie — Trójmiasto + Hel + szybki przewóz sezonowy (turyści)
29.2. Dwa z czynników:
- gęstość sieci kolejowej (im większa, tym wyższy wskaźnik)
- stan taboru / komfort jazdy (modernizacja zachęca do przesiadki z samochodu)
- PKB/mieszkańca (bogate państwa inwestują w infrastrukturę)
- wartość nakładów na transport kolejowy (możliwość budowy tuneli, wiaduktów)
- powierzchnia kraju (w małych krajach może być nieopłacalne)
- Matura CKE · maj 2024 · zad. 30 1 pkt energetyka, lotnisko Pittsburgh, fotowoltaika vs gaz ziemny
Zadanie 30. (0–1)
Poniżej podano wybrane informacje o jednym z lotnisk w Stanach Zjednoczonych.
Lotnisko w Pittsburghu (40°N, 80°W) korzysta z samowystarczalnego systemu energetycznego. System składa się z dziesięciu tysięcy paneli słonecznych oraz z pięciu generatorów, w których spala się gaz ziemny eksploatowany z lokalnych złóż. Wielkość produkowanej energii jest większa w przybliżeniu o 30% od maksymalnego zapotrzebowania.
Wyjaśnij, dlaczego do systemu opisanego powyżej wykorzystuje się – oprócz odnawialnego – także nieodnawialne źródło energii.
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →W przeciwieństwie do instalacji fotowoltaicznych, generatory zasilane gazem ziemnym mogą produkować energię 24/7 niezależnie od pogody i pory dnia — dzięki czemu możliwe jest ciągłe funkcjonowanie lotniska (zwłaszcza nocą, w pochmurne dni, w zimie). Fotowoltaika jest uzależniona od zmiennych warunków pogodowych i pory dnia → nie zapewnia ciągłej produkcji energii.
- Matura CKE · maj 2024 · zad. 31 2 pkt OPEC, handel zagraniczny UE, ropa naftowa
Zadanie 31.
Na mapie czerwonym kolorem oznaczono państwa należące w 2020 roku do organizacji OPEC. Numerami 1–4 zaznaczono inne wybrane państwa.
Zadanie 31.1. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
Nr Zdanie Ocena 1. Państwa oznaczone na mapie numerami 2 i 3 nie eksportowały ropy naftowej w końcu drugiej dekady XXI wieku. P / F 2. Państwa oznaczone na mapie numerami 1 i 4 wydobywają ropę naftową, ale ze względu na duży popyt są importerami tego surowca. P / F Zadanie 31.2. (0–1)
Uzasadnij, że polityka energetyczna państw zrzeszonych w organizacji OPEC wpływa na handel zagraniczny państw Unii Europejskiej.
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →31.1. — FP
- F — państwa 2 (Wenezuela) i 3 (Rosja) NIE są tylko eksporterami; Rosja eksportuje a Wenezuela wstrzymywała eksport w XXI w. (kryzys polityczny).
- P — państwa 1 (Norwegia? USA? Kanada?) i 4 (Chiny? Indie?) mogą być w głównej mierze importerami ropy mimo własnego wydobycia.
31.2. Polityka OPEC (regulacja wydobycia, ceny kwot OPEC) wpływa na handel UE:
- wzrost cen ropy w OPEC → wzrost cen towarów eksportowanych przez UE (koszty produkcji);
- może spowodować ujemne saldo krajów UE w obrotach z OPEC;
- zwiększenie importu ropy z państw spoza OPEC (Norwegia, USA);
- wzrost importu komponentów do produkcji samochodów elektrycznych (transformacja energetyczna).