Zróżnicowanie rozwoju: kraje świata, konflikty, problemy globalne
9 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z geografii (2023–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 17 2 pkt kraje rozwijające się, PKB poniżej 2500 USD, Afganistan, Madagaskar, Somalia, DR Konga
Zadanie 17. (0–2)
Na mapie kolorem czerwonym oznaczono wybrane kraje — Afganistan, Arabię Saudyjską, Chile, Demokratyczną Republikę Konga, Madagaskar, Namibię i Somalię — wśród których cztery charakteryzowały się w 2022 roku wartością PKB na osobę (według parytetu siły nabywczej) poniżej 2500 USD.
Na podstawie: www.cia.gov
Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę kraju o wartości PKB na osobę poniżej 2500 USD, wybranego spośród oznaczonych kolorem czerwonym na mapie.
Opis kraju Nazwa kraju Warunki do życia w tym kraju, położonym na kontynencie azjatyckim, są uznawane za jedne z najtrudniejszych na świecie z powodu suchego klimatu. Do klęsk głodu przyczyniają się też również płaci szarańczy i wojna domowa, a niestabilna sytuacja polityczna zwiększa zagrożenie pracujących ratowników. .......... Do ubóstwa ludności w tym kraju, położonym poza kontynentem afrykańskim, przyczyniła się długotrwała wojna. Sytuację wewnętrzną nie sprzyja gospodarce. W strukturze PKB udział tego kraju ma wysoki rolnictwo nastawione na produkcję — ze względu na warunki przyrodnicze i wpływ islamu — na chów kóz i owiec. .......... W tym kraju, przez który przebiega jeden ze zwrotników, uprawia się m.in. ryż, trzcinę cukrową, kawowiec i waniliię. Ubóstwo ludności przyczynia się do gospodarowania szkodzącego środowisku naturalnemu – skutkującego zmniejszeniem bioróżnorodności, np. szybkim wylesianiem kraju i wyginięciem gleb. .......... Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Cztery kraje czerwone na mapie to: Afganistan, DR Konga, Madagaskar, Somalia.
Opisy (CKE):
- Klęski głodu, suchy klimat, dziedzictwo wojny domowej → Somalia
- Niska ludność poza Afryką, ubogi rolnictwo, rozdrobnione → Afganistan
- Zbyt mała powierzchnia użytków rolnych, susza, mało wody → możliwe Madagaskar
- Państwo z niewykorzystanymi zasobami mineralnymi, biorówżność → DR Konga
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 19 1 pkt mediana wieku, Turcja, Etiopia, Japonia, Norwegia
Zadanie 19. (0–1)
Na wykresie przedstawiono medianę wieku mieszkańców Polski oraz innych wybranych krajów oznaczonych numerami 1–4 w latach 1980, 2000 i 2020. Mediana dzieli populację każdego z krajów na dwie części o równej liczebności w ten sposób, że poniżej i powyżej jej wartości znajduje się jednakowa liczba mieszkańców.
Wartości mediany wieku (w latach) odczytane z wykresu: Polska – 1980: ok. 29, 2000: ok. 35, 2020: ok. 42. Kraj 1 – 1980: ok. 18, 2000: ok. 17, 2020: ok. 20. Kraj 2 – 1980: ok. 33, 2000: ok. 37, 2020: ok. 40. Kraj 3 – 1980: ok. 33, 2000: ok. 41, 2020: ok. 48. Kraj 4 – 1980: ok. 20, 2000: ok. 25, 2020: ok. 31.
Na podstawie: World Population Prospects, www.population.un.org
Wśród państw oznaczonych na wykresie numerami 1–4 znajdują się: Turcja, Etiopia, Japonia i Norwegia.
Który kraj oznaczono numerem 4 na wykresie? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. TurcjaB. EtiopiaC. JaponiaD. NorwegiaPokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →A. Turcja — mediana wieku 20→31 lat odpowiada krajowi w trakcie transformacji demograficznej.
Pozostałe:
- Kraj 1 (stała mediana ~17-20): Etiopia (wciąż młoda populacja)
- Kraj 2 (mediana 33→40): Norwegia (rozwinięta, umiarkowanie starzejąca)
- Kraj 3 (mediana 32→48): Japonia (najszybciej starzejąca się)
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 31 2 pkt PKB i udział rolnictwa w PKB, Turcja, Indie, Japonia
Zadanie 31. (0–2)
Na mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa Azji: Turcję (zachodnia część kontynentu), Indie (południowa część) oraz Japonię (wschodnia część kontynentu).
Na podstawie: www.naturalearthdata.com; www.cia.gov
Uszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych kryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.
1. PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku
Wartość najniższa: .......... → .......... → Wartość najwyższa: ..........
2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku
Udział najniższy: .......... → .......... → Udział najwyższy: ..........
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →1. PKB na 1 mieszkańca PPP 2023 (USD):
- Wartość najniższa: Indie (~8 800 USD PPP)
- Środek: Turcja (~37 000 USD PPP)
- Wartość najwyższa: Japonia (~52 000 USD PPP)
Kolejność: Indie → Turcja → Japonia
2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB 2023:
- Udział najniższy: Japonia (~1%)
- Środek: Turcja (~5-6%)
- Udział najwyższy: Indie (~18%)
Kolejność: Japonia → Turcja → Indie
Prawidłowość: Im wyższy poziom rozwoju (PKB), tym niższy udział rolnictwa w PKB (transformacja gospodarki w stronę usług).
- Matura CKE · maj 2024 · zad. 21 2 pkt PKB Chin vs Afryka, uwarunkowania demograficzne i ekonomiczne
Zadanie 21. (0–2)
Na mapach przedstawiono relacje PKB na 1 mieszkańca w państwach Afryki do PKB na 1 mieszkańca w Chinach w wybranych latach.
Przedstaw dwa uwarunkowania – jedno demograficzne i jedno ekonomiczne – które przyczyniły się do zmiany relacji PKB na 1 mieszkańca państw Afryki i Chin w latach 1980–2016. W obu odpowiedziach odnieś się do państw Afryki i do Chin.
- Uwarunkowanie demograficzne: ...........
- Uwarunkowanie ekonomiczne: ...........
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Uwarunkowanie demograficzne: Chiny w okresie 1979–2016 prowadziły politykę jednego dziecka → znaczne ograniczenie przyrostu naturalnego. Afryka w tym samym okresie miała dynamiczny wzrost ludności (TFR > 5 dzieci/kobietę) → PKB/mieszkańca rósł wolniej (mianownik szybko rośnie).
Uwarunkowanie ekonomiczne: Chiny przeszły modernizację gospodarki (reforma Deng Xiaopinga, otwarcie na inwestycje, eksport produktów przemysłowych). Afryka — w wielu krajach gospodarka nie modernizowała się po dekolonizacji, dominował eksport surowców. Chiny dodatkowo prowadziły ekspansję inwestycyjną w Afryce (Pas i Szlak, kopalnie, infrastruktura), wzbogacając się szybciej.
- Matura CKE · maj 2024 · zad. 26 2 pkt nawadnianie pustyń, Arabia Saudyjska, zrównoważony rozwój
Zadanie 26.
Na fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2 przedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.
Zadanie 26.1. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego warunki pozaprzyrodnicze Arabii Saudyjskiej przyczyniły się do zakładania gospodarstw rolnych, takich jak przedstawione powyżej.
Zadanie 26.2. (0–1)
W niektórych gospodarstwach rolnych, przedstawionych na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2, po krótkim okresie ich funkcjonowania zaprzestano uprawy roślin.
Wyjaśnij, dlaczego w niektórych gospodarstwach rolnych – takich jak przedstawione na zdjęciu satelitarnym – zaprzestano uprawy roślin. Odnieś się do związku przedstawionego sposobu prowadzenia gospodarki rolnej z hydrosferą.
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →26.1. Pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej sprzyjające zakładaniu gospodarstw rolnych na pustyni:
- nadwyżki finansowe z eksportu ropy naftowej → pokrycie kosztów stałego nawadniania, zakup sprzętu (pivoty), eksploatacja wód podziemnych, zatrudnienie specjalistów;
- wysokie PKB/mieszk. sprzyja inwestycjom w technologie (odsalanie wody morskiej, nawadnianie kropelkowe);
- wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność;
- niska cena energii umożliwia opłacalność pomp;
- niska politycznie wymuszona dążność do samowystarczalności żywnościowej.
26.2. Nawadnianie pustyń → nadmierne wykorzystanie wód podziemnych (kopalnych) → lej depresyjny / spadek poziomu zwierciadła; nawadnianie wodą zasoloną → zasolenie gleb → grunty stają się nieużyteczne dla rolnictwa.
- Matura CKE · maj 2024 · zad. 27 1 pkt struktura PKB sektorów, poziom rozwoju gospodarczego
Zadanie 27. (0–1)
W tabeli przedstawiono strukturę PKB (w %) według rodzajów działalności w wybranych państwach w 2017 roku.
Państwo Rolnictwo (%) Przemysł (%) Usługi (%) Belgia 1 22 77 Boliwia 14 38 48 Iran 10 35 55 Kanada 2 28 70 Rumunia 4 33 63 Sformułuj prawidłowość dotyczącą związku między poziomem rozwoju gospodarczego państw a wielkością udziału rolnictwa i wielkością udziału usług w strukturze PKB.
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Im wyższy poziom rozwoju gospodarczego państwa, tym wyższy udział usług, a niższy — udział rolnictwa w strukturze PKB.
W tabeli widać to jasno:
- Belgia (rozwinięta): rolnictwo 1%, usługi 77%
- Kanada (rozwinięta): rolnictwo 2%, usługi 70%
- Boliwia, Iran, Rumunia (rozwijające się): rolnictwo 4–14%, usługi 48–63%
- Matura CKE · maj 2023 · zad. 15 2 pkt regulacja rzek, zrównoważony rozwój, konflikt człowiek-środowisko
Na fotografiach przedstawiono przykład rzeki o uregulowanym biegu i przykład rzeki o nieuregulowanym biegu.
Odcinek rzeki Los Angeles w Kalifornii / Odcinek Wisły
Na podstawie: www.thecareyadventures.com; www.zpe.gov.pl
Uzasadnij, dlaczego przeprowadzano regulację rzek, a następnie podaj przykład korzyści wynikającej z braku regulacji rzek.
Uzasadnienie: ........................
Korzyść z braku regulacji rzek: ........................
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Uzasadnienie regulacji rzek (jedno z):
- regulacja umożliwia zagospodarowanie doliny / pozyskanie terenów pod uprawę i zabudowę;
- regulacja + wały przeciwpowodziowe = ochrona przed wylewami;
- poprawa warunków żeglugi rzecznej;
- ograniczenie erozji rzecznej;
- ułatwienie wykorzystania wody w przemyśle.
Korzyść z braku regulacji (jedno z):
- zachowane naturalne ekosystemy;
- naturalna retencja wody → ograniczenie powodzi;
- naturalne samooczyszczanie wody;
- wolniej płynąca rzeka zasila wody gruntowe;
- naturalne wylewy niosą żyzne osady (sedymentacja w dolinach nadrzecznych);
- bioróżnorodność siedlisk rzecznych.
- Matura CKE · maj 2023 · zad. 22 3 pkt Wielki Zielony Mur, Sahel, zrównoważony rozwój
Państwa Sahelu podjęły się realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru – zasadzenia pasa drzew o długości 8000 km, który ma zapobiegać pustynnieniu terenu na południe od Sahary. W drugiej dekadzie XXI wieku zalesiono fragmenty planowanego obszaru, głównie na wschodnich i zachodnich krańcach Afryki.
Na podstawie: www.ft.com; www.greatgreenwall.org
Na mapie przedstawiono planowany przebieg Wielkiego Zielonego Muru.
Państwa uczestniczące w projekcie: Mauretania, Mali, Niger, Czad, Sudan, Erytrea, Etiopia, Dżibuti, Sudan Pd., Nigeria, Burkina Faso, Senegal, Gambia.
Zalesienie sprzyja zmniejszaniu się amplitud dobowych temperatury powietrza, gdyż drzewa chronią grunt przed nagrzewaniem i nocnym wypromieniowaniem.
Na podstawie: www.lelivrescolaire.fr
Przedstaw dwa argumenty – inne niż podany powyżej – uzasadniające, że państwa Sahelu na skutek podjęcia realizacji tej inwestycji mogą osiągnąć korzyści gospodarcze lub środowiskowe, oraz jedno zagrożenie, które może utrudnić kontynuację tego projektu.
Argumenty:
- ........................
- ........................
Zagrożenie: ........................
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →Argumenty za (dwa z):
- środki finansowe z zagranicy aktywizują gospodarki państw Sahelu;
- tworzenie miejsc pracy w administracji i w terenie;
- ograniczenie zasypywania piaskiem pustynnym pól / dróg (bariera drzew);
- zmniejszenie erozji wietrznej gleb (system korzeniowy chroni glebę);
- zmniejszenie ubóstwa ludności Sahelu (poprawa rolnictwa);
- zmniejszenie zagrożenia głodem (wzrost plonów);
- zwiększenie zasobów wody (zalesienie podnosi poziom wód gruntowych);
- wzrost świadomości ekologicznej.
Zagrożenie (jedno z):
- wysokie temperatury / niskie opady / niekorzystne warunki glebowe utrudniające zalesienie / pożary lasów;
- wycinanie drzew Muru na opał / drewno budowlane;
- zbyt małe środki finansowe na realizację;
- konflikty zbrojne między państwami Afryki mogące zniweczyć wysiłek zalesiania.
- Matura CKE · maj 2023 · zad. 26 3 pkt ropa naftowa, regiony wydobycia, konflikty Bliskiego Wschodu
Zadanie 26. Na mapie oznaczono numerami 1–7 wybrane obszary wydobycia ropy naftowej na świecie.
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2019.
Zadanie 26.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz odpowiednią nazwę obszaru spośród podanych poniżej oraz numer, którym oznaczono ten obszar na mapie.
Afryka Środkowa, Alaska, jezioro Maracaibo, Zatoka Perska
Opis obszaru wydobycia ropy naftowej Nazwa obszaru Położenie obszaru (wpisz numer) Obszar o trudnych warunkach wydobycia i transportu ropy naftowej wynikających z klimatu, ukształtowania powierzchni i obecności wieloletniej zmarzliny, znacznie oddalony od rynków zbytu. Do przesyłu ropy naftowej wykorzystuje się rurociągi i żeglugę morską. ........................ ........................ Jeden z największych obszarów wydobycia ropy naftowej na świecie, mimo trudnych warunków klimatycznych i niestabilności politycznej. Niektóre kraje tego regionu charakteryzują się dużą wartością PKB na 1 mieszkańca niż kraje – importerzy ropy naftowej z Europy. ........................ ........................ Zadanie 26.2. (0–1)
Obszary wydobycia ropy naftowej nie pokrywają się z obszarami jej największej konsumpcji.
Przedstaw skutek dla światowej gospodarki, wynikający z tej prawidłowości.
Pokaż odpowiedź
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →26.1.
Region Pozycja Alaska 1 Zatoka Perska 6 26.2. Skutek (jeden z):
- Uzależnienie gospodarek od sytuacji politycznej regionów wydobycia → wahania kosztów.
- Wyższe ceny ropy wynikające z kosztów transportu.
- Niebezpieczeństwo zanieczyszczenia środowiska (transport tankowcami).
- Rozwój transportu morskiego / wyspecjalizowane porty do przeładunku ropy.
- Lokalizowanie rafinerii w portach.
- Uzależnienie regionów wydobycia od koniunktury na rynkach.