Mapa i kartografia: skala, azymut, obliczenia na mapie topograficznej

5 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z geografii (2024–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.

1. Matura CKE · maj 2025 · zad. 1 2 pkt Tatry, masyw Giewontu, azymut, dział wodny

   Zadania od 1. do 6. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Tatr.

   Zadanie 1. (0–2)

   Na fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).

   Na fotografii podpisane są szczyty: Giewont oraz Długi Giewont (na podstawie: www.wikimedia.org).

   Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.

   1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona (Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz) ........... .
   2. Azymut ze szczytu Długiego Giewontu, wyznaczony ku szczytowi Giewontu, zawiera się w przedziale (0°–90° / 180°–270°) ........... .
   3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego (przebiega / nie przebiega) ........... przez szczyty widoczne na fotografii.
   Pokaż odpowiedź

   1. Kondracka Przełęcz
   2. 180°–270°
   3. nie przebiega

   ⚠ Typowa pułapka: Azymut liczymy z punktu obserwacji do celu zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N. Z Długiego Giewontu (na E od Giewontu) na Giewont — kierunek SW, azymut 180–270°.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
2. Matura CKE · maj 2025 · zad. 2 2 pkt kartografia, skala, ortofotomapa, Kolei Goryczkowa

   Zadanie 2. (0–2)

   Przyjmij, że długość trasy Kolei Goryczkowej (pole J3/4) na załączonej mapie szczegółowej Tatr wynosi 2,9 cm.

   Oblicz długość trasy tej kolei na ortofotomapie wykonanej w skali 1 : 2 500. Zapisz obliczenia.

   Pokaż odpowiedź

   63,8 cm (lub 638 mm)

   Obliczenia:

   • Długość w terenie: 2,9 cm × 55 000 = 159 500 cm = 1 595 m
   • Długość na ortofotomapie 1:2 500: 159 500 cm ÷ 2 500 × 1 = 159 500 / 2 500 = 63,8 cm

   Albo prościej: stosunek skali 55 000/2 500 = 22, więc długość na ortofotomapie = 2,9 × 22 = 63,8 cm.

   ⚠ Typowa pułapka: Większa skala (mianownik mniejszy) = większy obraz w terenie. 1:2 500 to większa skala niż 1:55 000 → trasa jest 22× dłuższa na ortofotomapie.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
3. Matura CKE · maj 2025 · zad. 3 1 pkt piętra roślinne, Bieszczady, Tatry, Kolei Goryczkowa

   Zadanie 3. (0–1)

   W tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce, wśród których są Bieszczady.

   Piętro	Tatry Wysokie	X	Y
   turniowe	+	–	–
   halne	+	+	+
   kosówki (kosodrzewiny)	+	–	+
   regla górnego	+	–	+
   regla dolnego	+	+	+

   Legenda: + piętro występuje, – piętro nie występuje.

   Na podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999.

   Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

   1. W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki. — P / F
   2. Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu. — P / F
   Pokaż odpowiedź

   1. F — w Bieszczadach (X = brak regla górnego i kosówek, tylko halne + regiel dolny) górna granica lasu oddziela regiel dolny od piętra połonin (halnego), nie regiel górny od kosówki.
   2. P — trasa Kolei Goryczkowej (J3/4) idzie od Kuźnic (~1000 m n.p.m., w lesie) do szczytu Kasprowego Wierchu (~1985 m n.p.m., piętro halne). Przecina górną granicę lasu w okolicy ok. 1500–1550 m n.p.m.

   ⚠ Typowa pułapka: Bieszczady mają niskie szczyty (~1300 m), więc brakuje pięter wysokogórskich: nie ma regla górnego, nie ma kosówek. Górna granica lasu w Bieszczadach to bezpośrednie przejście **regiel dolny → połoniny**.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
4. Matura CKE · maj 2024 · zad. 1 3 pkt mapa topograficzna Sudetów, obliczanie czasu wycieczki, szlaki PTTK

   Zadanie 1.

   Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę obok stacji kolejowej Wałbrzych Główny (pole A2). Trasa wycieczki prowadziła szlakami turystycznymi PTTK. Szlakiem czerwonym doszedł na szczyt góry Borowej (pole B3). Kontynuował wycieczkę szlakiem czerwonym, a następnie do Przełęczy Koziej (pole B3) — szlakiem żółtym, którym wrócił do stacji kolejowej Wałbrzych Główny.

   Zadanie 1.1. (0–1)

   Na fotografii literami X, Y, Z oznaczono szczyty wybranych gór, wśród których są Borowa i Wołowiec (pole B2/3). Fotografię wykonano w kierunku południowo-wschodnim.

   Oceń, czy poniższe informacje o trasie opisanej wycieczki są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

   Nr	Zdanie	Ocena
   1.	Turysta podczas wycieczki wszedł na szczyt oznaczony literą X.	P / F
   2.	Fragment trasy wycieczki przebiegał między górami, których szczyty oznaczono literami Y i Z.	P / F

   Zadanie 1.2. (0–2)

   Przyjmij, że:

   • długość trasy ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej wynosi 4,375 km;
   • stacja kolejowa Wałbrzych Główny jest położona na wysokości 483 m n.p.m.;
   • trasa ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej przebiega wyłącznie w górę;
   • pieszy turysta na płaskim terenie idzie z prędkością 3,5 km/h;
   • każde 100 m różnicy wysokości podejścia wydłuża czas trwania wycieczki o 10 minut.

   Oblicz, ile czasu zajęło turyście przejście ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej. Wynik podaj w godzinach i minutach. Zapisz obliczenia.

   Pokaż odpowiedź

   1.1. — FP (X to nie szczyt Borowa; trasa wycieczki nie przebiegała między szczytami Y i Z)

   1.2. — 1 h 52 min
   $$t=\frac{4,375\text{km}}{3,5\text{km/h}}+\frac{370\text{m}}{100\text{m}}\cdot 10\text{min}=75+37=112\text{min}$$

   ⚠ Typowa pułapka: Pomięcie 10 min na każde **100 m** różnicy wysokości (nie 1000 m). 1,25 h to **1 h 15 min**, nie "1 h".

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
5. Matura CKE · maj 2024 · zad. 2 1 pkt mapa topograficzna, pomiar długości tunelu, skala 1:50 000

   Zadanie 2. (0–1)

   W sąsiedztwie Wołowca przebiega tunel kolejowy (pole B2/3).

   Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

   Długość tunelu kolejowego w terenie wynosi

   A. 0,4 kmB. 0,8 kmC. 1,2 kmD. 1,6 km
   Pokaż odpowiedź

   D. 1,6 km

   ⚠ Typowa pułapka: Mapa szczegółowa Sudetów ma skalę **1:50 000** — 1 cm na mapie = 500 m w terenie. Częsty błąd: zła skala, niewłaściwe odmierzenie tunelu (zwłaszcza długiej krzywej).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →