XVII wiek: wojny Rzeczypospolitej, absolutyzm i barok
10 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z historii (2023–2026). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.
- Matura CKE · maj 2026 · zad. 12 2 pkt odsiecz wiedenska, Jan III Sobieski, Chocim, Cezar
Źródło 1 — list do papieża Innocentego IX z 13 września 1683 r.: „Venimus, vidimus, Deus vicit", zdobycie sztandarów wielkiego wezyra, całej artylerii i obozowiska po ośmiogodzinnej walce. Podpisano: Jan, król Polski.
Źródło 2 — plan bitwy.
12.1. Podaj, jak nazywał się starożytny wódz, którego słowa sparafrazował autor listu.
12.2. Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tej samej bitwy. Uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
Pokaż odpowiedź
12.1. Gajusz Juliusz Cezar (Cezar).
Sobieski sparafrazował słynne „Veni, vidi, vici" („Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem"), zmieniając je na „Venimus, vidimus, Deus vicit" — „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył".
12.2.
Rozstrzygnięcie — nie.
Uzasadnienie — tekst odnosi się do bitwy pod Wiedniem (12 września 1683 r.), na co wskazuje datacja listu i nadawca (Jan, król Polski). Na planie przedstawiono natomiast bitwę pod Chocimiem, o czym świadczy m.in. nazwa rzeki Dniestr oraz rozmieszczenie walczących stron.
⚠ Typowa pułapka: W 12.1 warto zauważyć, **na czym polega zmiana** w parafrazie: Cezar przypisał zwycięstwo sobie, Sobieski — Bogu. To nie jest wymagane do punktu, ale bywa przedmiotem pytania o wymowę listu. W 12.2 uzasadnienie musi odwołać się do **obu** źródeł. Samo „to Wiedeń, a plan pokazuje Chocim" nie punktuje — trzeba podać przesłanki: datę i podpis z listu, Dniestr z planu. Data **13 września 1683** jest tu decydująca: bitwa pod Wiedniem rozegrała się 12 września, list napisano nazajutrz.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 8 2 pkt architektura, romanizm, barok, kosciol, Gniezno
Fotografia kosciola sw. Jana Chrzciciela w Gnieznie - widoczne: ceglany korpus z romanskimi cechami (male polkoliste okna, masywne mury), barokowa wieza z hellmem (cebulasta kopula). Polecenie CKE: Podaj nazwy dwoch stylow architektonicznych, ktore reprezentuje kosciol przedstawiony na fotografii, oraz wymien po jednej widocznej cesze kazdego z tych stylow.
Pokaż odpowiedź
Styl 1: gotyk (lub romanski).
Cecha: stromy, dwuspadowy dach pokryty czerwona dachowka; ceglany korpus z waskimi, ostrolukowymi (lub polkolistymi w przypadku romanizmu) oknami; szczyt schodkowy - typowe cechy gotyku ceglanego (lub: masywne mury i drobne polkoliste otwory w przypadku romanizmu).
Styl 2: barok.
Cecha: cebulasty (gruszkowaty) helm wiezy z miedziana, zielona okladzina - bardzo charakterystyczny dla baroku XVII/XVIII w. Dwukondygnacyjna wieza z latarnia to typowo barokowy element.⚠ Typowa pułapka: Brak rozpoznania dwoch faz budowy - kosciol gnieznienski to oryginalna budowla romanska/gotycka (XII-XV w.) z **dobudowana barokowa wieza**. Trzeba widziec dwa style w jednej budowli.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 10 1 pkt pokoj karlowicki 1699, Kamieniec Podolski, Jan III Sobieski
Rewers medalu upamietniajacego podpisanie traktatu (medal z 1699 r. z napisem "GLORIOSE RECUPERATUM" - chwalebnie odzyskany; przedstawia Kamieniec Podolski "szczesliwie odzyskany 22 wrzesnia"; rok 1699). Polecenie CKE: Ocen prawdziwosc ponizszych stwierdzen. Zaznacz P, jesli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jesli jest falszywe.
- Traktat upamietniony na medalu zostal podpisany za panowania Jana III Sobieskiego.
- Traktat upamietniony na medalu konczyl wojny Rzeczypospolitej z Porta Ottomanska.
Pokaż odpowiedź
- F (falsz) - traktat to pokoj karlowicki z 26 stycznia 1699 r., ktory podpisano za panowania Augusta II Mocnego (panowal 1697-1733). Jan III Sobieski zmarl w 1696 r., wiec nie mogl byc obecny przy podpisaniu pokoju.
- P (prawda) - pokoj karlowicki zakonczyl wojny Rzeczypospolitej z Imperium Osmanskim (Porta Otomanska). Polska odzyskala Kamieniec Podolski, Podole i Ukraine prawobrzezna. Byla to ostatnia wojna Polski z Turcja.
⚠ Typowa pułapka: Stw. 1: pomylka chronologiczna - Jan III Sobieski wygral pod Wiedniem 1683, ale to nie konczylo wojny. Wojna trwala do pokoju karlowickiego (1699), juz po jego smierci. Stw. 2: nie myl z wojna polnocna (1700-1721) - pokoj karlowicki dotyczy konfliktu z Turcja, nie ze Szwecja.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 12 3 pkt Jan III Sobieski, Ludwik XIV, elekcje, barok, sztuka nagrobna
Zadanie sklada sie z trzech podpunktow.
Zadanie 12.1. Podaj imiona wladcy, ktorego dotycza oba zrodla.
Zadanie 12.2. Podaj pojecie stosowane w historiografii, ktorym okresla sie dzialania nazwane w tekscie lepszym wyjsciem.
Zadanie 12.3. Rozstrzygnij, czy pomnik nagrobny ukazany w zrodle 2. jest przykladem sztuki baroku czy klasycyzmu. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do jednej cechy tego stylu widocznej na fotografii.
Zrodlo 1: fragment opracowania historycznego — po smierci Ludwika XIII, gdy nikt nie byl zdolny do kontynuowania wspolnie z malzonka dzialan, wladza krolewska przeszla w rece prymasa po nieudanej elekcji vivente rege (za zycia krola), gdzie wladca chcial zapewnic tron synowi. Zrodlo 2: fotografia pomnika nagrobnego w kosciele w Paryzu.
Pokaż odpowiedź
12.1. Jan III Sobieski (lub: Jan Sobieski; imie po lacinie "Ioannes" — chodzi o krola Polski Jana III Sobieskiego, ktorego malzonka byla Maria Kazimiera "Marysienka" d'Arquien, Francuska; po jego smierci w 1696 doszlo do bezkrolewia).
Uwaga: pelne imiona — Jan III. Pomnik nagrobny w Paryzu odnosi sie do polskiego krola pochowanego w kosciele/kaplicy w Paryzu LUB sceny upadku polskiej elekcji.
12.2. Elekcja vivente rege (za zycia krola) — czyli proba wyboru nastepcy tronu jeszcze za zycia panujacego wladcy, by zapewnic ciaglosc dynastyczna.
12.3. Rozstrzygniecie: barok.
Uzasadnienie: pomnik nagrobny prezentuje typowe cechy stylu barokowego — bogata dynamike form (silne ruchy postaci, dramatyczne pozy), teatralna draperie (rozwiana, faldzista zaslona/baldachim), bogata ornamentyke i alegorie. Klasycyzm cechowalby spokoj, statyka, surowe geometryczne formy, oszczednosc dekoracji — pomnik na fotografii ma natomiast wyrazna ekspresje, ruch i przepych — typowo barokowy patos.
⚠ Typowa pułapka: Zad. 12.1: opracowanie wskazuje na "wladce, ktorego maizonka chciala kontynuowac dzialania" — uczen moze wskazac Ludwika XIII zamiast Jana III. Klucz: cala scena dotyczy elekcji vivente rege i prymasa, ktory przejmuje wladze — to polski kontekst, wiec Jan III Sobieski. Zad. 12.3: uczen zauwaza "starozytna" stylistyke i pisze "klasycyzm" — barok tez czerpie z antyku, ale przez DYNAMIKE i DRAPERIE.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 13 1 pkt rewolucja angielska, scinanie Karola I Stuarta, 1649
Podaj nazwe wydarzenia z nowozytnych dziejow Anglii, do ktorego nawiazuje rycina. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do jej tresci.
Zrodlo: rycina z epoki z data "30 stycznia 1649".
Pokaż odpowiedź
Wydarzenie: stracenie (sciecie) krola Karola I Stuarta w czasie rewolucji angielskiej (Wielkiej Rebelii).
Uzasadnienie: data widoczna na rycinie — 30 stycznia 1649 — to dokladna data sciecia krola Karola I Stuarta w Londynie, wykonanego po procesie i wyroku Parlamentu Rumpa. Sceneria ryciny (motywy alegoryczne — korona spadajaca, krwawiace serce/glowa, symbole tyranii i meczennstwa) potwierdza, ze chodzi o stracenie monarchy. Po tym wydarzeniu w Anglii ogloszono Republike (Commonwealth) pod rzadami Olivera Cromwella.
⚠ Typowa pułapka: Uczen wpisuje "rewolucja angielska" — to zbyt ogolne; pytanie o KONKRETNE wydarzenie powiazane z data. Albo: uczen myli z chwala rewolucja 1688 — ta byla pozniej (Wilhelm III Orański) i nie zwiazana z 1649.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 26 15 pkt wypracowanie, Karol Wielki, wojny z Turcja, Pilsudski
Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedz powinna liczyc minimum 300 wyrazow.
Najbardziej udana proba odnowienia tradycji imperium rzymskiego w sredniowieczu byla panstwo Karola Wielkiego. Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i ja uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji aspekty: polityczny, spoleczno-gospodarczy i kulturowy.
To wlasnie wojny z Turcja, sposrod wszystkich XVII-wiecznych konfliktow zbrojnych Rzeczypospolitej, w najwiekszym stopniu przyczynily sie do upadku jej znaczenia w tym stuleciu. Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i ja uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji aspekty: militarny, polityczny i spoleczno-gospodarczy.
Niepodleglosc Polska zawdzieczala przede wszystkim przywodztwu Jozefa Pilsudskiego. Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i ja uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji aspekty: dyplomatyczny, militarny i polityczno-ustrojowy.
Pokaż odpowiedź
Plan wypracowania (przyklad dla tematu 3 — Pilsudski i niepodleglosc 1918):
Wstep (teza): Niepodleglosc Polski w 1918 r. byla rezultatem zlozonego splotu czynnikow miedzynarodowych (kleska trzech zaborcow w I wojnie swiatowej) i wewnetrznych. Rola Pilsudskiego byla bardzo wazna, ale nie wylacznie decydujaca — postaram sie pokazac, ze byla to jedna z kilku kluczowych sil (obok Komitetu Narodowego Polskiego Romana Dmowskiego, polityki Wilsona, akcji rzadu Daszynskiego). Stanowisko: teza jest CZESCIOWO sluszna — przywodztwo Pilsudskiego mialo znaczenie kluczowe w pierwszych miesiacach po listopadzie 1918, ale niepodleglosc Polski mialaby miejsce takze bez niego (dzieki kleski zaborcow + dzialaniom Dmowskiego na Zachodzie).
Aspekt dyplomatyczny (przeciw absolutyzacji tezy):
- Roman Dmowski i Komitet Narodowy Polski (Paryz) — uznany przez Francje, W. Brytanie, USA jako oficjalny reprezentant Polski; Dmowski razem z Paderewskim podpisali traktat wersalski w 1919.
- Ignacy Paderewski jako premier i minister spraw zagranicznych — uzyskal poparcie Wilsona (Punkt 13. oredzia).
- Pilsudski byl bardziej skuteczny WEWNATRZ kraju, mniej w dyplomacji zachodniej.
Aspekt militarny (za teza):
- Pilsudski — tworca Legionow Polskich (1914–1917), pozniej POW (Polska Organizacja Wojskowa).
- "Kryzys przysiegowy" (lipiec 1917) — odmowa zlozenia przysiegi cesarzowi niemieckiemu, internowanie w Magdeburgu — wzrost autorytetu Pilsudskiego jako symbolu niepodleglosci.
- Pilsudski jako Naczelnik Panstwa — zorganizowal armie polska, rozpoczal walke o granice (Lwow, powstania slaskie, wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka 1919–1920, "Cud nad Wisla" 1920).
Aspekt polityczno-ustrojowy (za teza, ale z zastrzezeniami):
- 11 listopada 1918 — Rada Regencyjna oddala Pilsudskiemu wladze wojskowa, kilka dni pozniej takze cywilna (Naczelnik Panstwa).
- Pilsudski przyjal demokratyczne reguly gry — powolal rzad Moraczewskiego, ogloszone wybory do Sejmu Ustawodawczego (styczen 1919).
- Mala Konstytucja (luty 1919) — Pilsudski jako Naczelnik Panstwa odpowiedzialny przed sejmem.
- JEDNAK: rownolegle dzialal rzad lubelski Daszynskiego (od 7 XI 1918), rzad Komitetu Narodowego Polskiego (Dmowski w Paryzu) — Pilsudski potrafil polaczyc rozne osrodki polskosci w jeden organizm panstwowy.
Wnioski: Pilsudski byl niewatpliwie kluczowa postacia momentu listopadowego 1918 i procesu budowy II RP w pierwszych latach (zwlaszcza w wymiarze militarnym i ustrojowym). JEDNAK teza w formie absolutnej ("przede wszystkim") jest przesadzona — niepodleglosc byla mozliwa dzieki splotowi czynnikow: (1) kleska trzech zaborcow, (2) zachodnia dyplomacja Dmowskiego, (3) program Wilsona, (4) ruchy spoleczne w kraju, (5) przywodztwo wojskowe i polityczne Pilsudskiego. Bez Pilsudskiego Polska zapewne tez powstalaby — ale wolniej, slabiej zorganizowana, prawdopodobnie z innym ksztaltem granic. Teza jest wiec czesciowo prawdziwa.
Wypowiedz powinna miec min. 300 slow, dobrze ustrukturyzowane akapity (wstep + 3 akapity argumentacyjne + wnioski), poprawnosc faktograficzna i jezykowa.
⚠ Typowa pułapka: Typowe bledy: (1) brak jasnego stanowiska we wstepie — uczen "leje wode" zamiast zajac stanowisko; (2) jednostronnosc — uczen pisze tylko ZA lub tylko PRZECIW tezie, brak wagi argumentow; (3) pominiecie jednego z trzech wymaganych aspektow (CKE odbiera punkty); (4) bledy faktograficzne (np. data, miejsce, kolejnosc wydarzen); (5) ponizej 300 slow — automatyczna utrata punktow.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 7 2 pkt architektura, gotyk, barok, kościół św. Krzysztofa Wrocław
Fotografia kościoła pw. św. Krzysztofa we Wrocławiu - widoczna budowla łącząca cechy dwóch różnych stylów architektonicznych: gotycki korpus (strzelisty, ostrołukowy, wąskie okna) i barokowa kaplica/dobudówka (zaokrąglone formy, dekoracja).
Polecenie CKE: Podaj nazwy dwóch stylów architektonicznych, które reprezentuje kościół przedstawiony na fotografii, oraz po jednej widocznej na tej fotografii cesze każdego z nich.
Pokaż odpowiedź
Styl 1: Gotyk
Cecha: Strzeliste, ostrołukowe okna; wysoki, smukły korpus budowli z czerwonej cegły; szczyty schodkowe charakterystyczne dla gotyku ceglanego (północnoeuropejskiego).Styl 2: Barok
Cecha: Półkoliste/owalne formy dobudówki (kaplicy); bogata, plastyczna dekoracja; falujące, miękkie linie kontrastujące ze surowym gotykiem.⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd: rozpoznanie tylko jednego stylu lub mylenie gotyku ze stylem romańskim. Klucz: GOTYK to ostrołuk i strzelistość, BAROK to bogata dekoracja i falujące linie. Cechy MUSZĄ być widoczne na fotografii - nie wystarczy ogólna definicja stylu.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 9 2 pkt Wazowie, wojny polsko-szwedzkie, XVII wiek, unia personalna
Źródło 1. Fragment opracowania historycznego o wojnach polsko-szwedzkich, wskazujący, że ich przyczyną było zerwanie unii personalnej i polityka dynastyczna polskich Wazów, ciągnące się aż do pokoju w Oliwie (1660).
Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów - od Kazimierza Jagiellończyka przez Zygmunta I Starego, Katarzynę Jagiellonkę, Zygmunta III, do Władysława IV i Jana II Kazimierza.
Zadanie 9.1. Podaj imię władcy, za panowania którego doszło do zerwania unii personalnej wspomnianej w źródle 1.
Zadanie 9.2. Przedstaw inną - niż wspomniane w źródle 1. - przyczynę wojen polsko-szwedzkich.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 9.1: Zygmunt III Waza.
Zygmunt III, syn Jana III Wazy króla Szwecji i Katarzyny Jagiellonki, w 1592 r. odziedziczył tron szwedzki, łącząc Polskę i Szwecję unią personalną. Jednak jego polityka prokatolicka i rządy w Polsce zraziły protestancką Szwecję - w 1599 r. szwedzki Riksdag zdetronizował go, oddając koronę jego stryjowi Karolowi IX. Tym samym unia została zerwana, a Zygmunt III zachowując pretensje do tronu szwedzkiego, sprowokował długoletnie wojny.
Zadanie 9.2: Inne przyczyny wojen polsko-szwedzkich (oprócz dynastycznej):
- Rywalizacja o dominium maris Baltici - obie strony walczyły o panowanie nad Bałtykiem i kontrolę handlu morskiego, zwłaszcza ujścia Wisły (Gdańsk) i ujść rzek inflanckich.
- Spór o Inflanty - po sekularyzacji Zakonu Kawalerów Mieczowych (1561) Inflanty stały się obszarem spornym między Polską, Szwecją i Rosją.
- Konflikt religijny - protestancka Szwecja vs katolicka Polska Wazów (zwłaszcza Zygmunta III).
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd przy 9.1: wskazanie Władysława IV lub Jana II Kazimierza zamiast Zygmunta III. Zerwanie unii nastąpiło ZA Zygmunta III (1599), a nie po jego śmierci. Częsty błąd przy 9.2: powtórzenie przyczyny dynastycznej z źródła 1 - polecenie wymaga INNEJ przyczyny.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 10 2 pkt skarb koronny, XVII wiek, Rzeczpospolita, podatki
Tabela statystyczna podatków stałych (cło, kwarta, podatek od kupców) i niestałych (np. pogłówne) w skarbie koronnym Rzeczypospolitej w okresach od 1649 do 1678 r. - z wartościami w złotych polskich i procentowym udziałem w dochodach skarbu (Historia Polski w liczbach. Gospodarka, Warszawa 2006).
Polecenie CKE: Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.
- Największy udział podatków stałych w skarbie koronnym miał miejsce w początkowym okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego. P / F
- Podatki niestałe stanowiły największy udział w skarbie koronnym podczas potopu szwedzkiego. P / F
- Najazd turecki i jego skutek w postaci traktatu pokojowego podpisanego w Buczaczu spowodowały wzrost dochodów skarbu koronnego. P / F
Pokaż odpowiedź
1. PRAWDA (P). Michał Korybut Wiśniowiecki panował 1669-1673. W okresie 16 VIII 1668 - 15 I 1672 podatki stałe stanowiły 56,4% dochodów skarbu - najwyższy udział w całej tabeli.
2. FAŁSZ (F). Potop szwedzki to lata 1655-1660. W okresie 16 VI 1654 - 1 VII 1658 udział podatków niestałych wynosił 85,4%, w 2 VII 1658 - 15 II 1662 spadł do 67,9%. Najwyższy udział niestałych (87,5%) przypadał na 2 II 1676 - 1 XII 1678, czyli na okres PO potopie i PO traktacie buczackim (wojna z Turcją).
3. PRAWDA (P). Traktat buczacki podpisano w 1672 r. po najeździe tureckim. W okresie 16 I 1672 - 1 II 1676 dochody wzrosły (suma stałych + niestałych = 2 853 599 + 6 446 383 = 9 299 982 zł), a w okresie 2 II 1676 - 1 XII 1678 - jeszcze bardziej (1 888 651 + 13 252 913 = 15 141 564 zł). To efekt mobilizacji uchwał sejmu po katastrofie buczackiej (utracono Podole, Kamieniec Podolski).
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd przy 1: pomylenie z okresem Jana III Sobieskiego (1674-1696) - Michał Korybut to 1669-1673, więc okres 1668-1672 obejmuje początek jego panowania. Przy 2: mylenie potopu (1655-1660) z innymi wojnami. Przy 3: nieuwzględnienie SUMY podatków - tylko ich kombinacja pokazuje wzrost dochodów.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 11 1 pkt liberum veto, parlamentaryzm, XVII-XVIII wiek, ustrój
Fragment opracowania historycznego (M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo?, Toruń 2019) o liberum veto - autor argumentuje, że problemem nie był sam ustrój Rzeczypospolitej ani liberum veto, lecz brak świadomości politycznej szlachty, która wypaczyła zasadę zerwania sejmu z "wentyla bezpieczeństwa" w prymitywne narzędzie walki politycznej.
Polecenie CKE: Wyjaśnij, na czym polegało wypaczenie zasady opisanej w tekście w praktyce polskiego parlamentaryzmu począwszy od poł. XVII wieku.
Pokaż odpowiedź
Wypaczenie zasady liberum veto w praktyce polskiego parlamentaryzmu od poł. XVII w. polegało na tym, że pierwotnie miała ona służyć jako nadzwyczajny środek ratunkowy - umożliwiający zerwanie sejmu w wyjątkowych sytuacjach, gdy zagrożone byłyby fundamentalne prawa szlachty lub państwa. Tymczasem od 1652 r. (pierwsze zerwanie sejmu przez Władysława Sicińskiego) liberum veto zaczęto stosować dla błahych powodów - na zlecenie magnatów, obcych mocarstw (Rosji, Prus, Francji, Szwecji), które przekupywały pojedynczych posłów, aby paraliżować obrady sejmu.
Skutkiem było zerwanie większości sejmów w okresie saskim (1697-1763) - z 55 sejmów aż 48 zostało zerwanych. Liberum veto przestało być "wentylem bezpieczeństwa", a stało się narzędziem walki politycznej i instrumentem ingerencji obcych państw w sprawy Rzeczypospolitej, co doprowadziło do paraliżu państwa i ostatecznie do rozbiorów.
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd: ogólnikowe stwierdzenia ("zrywano sejmy"). Trzeba wskazać KONKRETNIE: (a) pierwotny cel zasady, (b) jak została wypaczona, (c) skutek - paraliż państwa i ingerencja obca. Drugi błąd: pomylenie wolnej elekcji z liberum veto - to dwie różne zasady "złotej wolności szlacheckiej".
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →