Starożytność: Egipt, Grecja i Rzym
10 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z historii (2023–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 1 2 pkt starozytna Grecja, religia, rytual pogrzebowy, mumifikacja, Egipt, Horus
Zrodlo 1. Fotografie naczyn (A, B, C). Zrodlo 2. Fragment opracowania historycznego opisujacy rytual pogrzebowy w jednej z cywilizacji starozytnych (mumifikacja: usuwanie mozgu, naciecie pod zebrami, wyjmowanie wnetrznosci, balsamowanie, umieszczanie organow w naczyniach pod opieka czterech synow Horusa). Zadanie 1.1. (0-1) Rozstrzygnij, ktora fotografia ze zrodla 1. - A, B czy C - przedstawia naczynie wykorzystywane podczas rytualu opisanego w zrodle 2. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do obu zrodel. Zadanie 1.2. (0-1) Wyjasnij wplyw wierzen religijnych na praktyki przedstawione w zrodle 2.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 1.1: Fotografia C (naczynie kanopskie z hieroglifami, charakterystyczne dla starozytnego Egiptu). Zrodlo 2. opisuje egipski rytual mumifikacji, a opieka czterech synow Horusa nad organami to wskazowka jednoznacznie egipska. Naczynia A i B to ceramika grecka (czarno- i czerwonofigurowa).
Zadanie 1.2: Egipcjanie wierzyli w zycie pozagrobowe, w ktorym dusza zmarlego potrzebowala nienaruszonego ciala. Dlatego balsamowano zwloki, a organy przechowywano oddzielnie w naczyniach kanopskich, ktore znajdowaly sie pod opieka boskich synow Horusa - aby zapewnic im ochrone i mozliwosc dalszego zycia.⚠ Typowa pułapka: Pochopne wskazanie naczynia A lub B na podstawie ich dekoracji figuratywnej - to ceramika grecka, nie egipska. Trzeba dostrzec hieroglify i synow Horusa w opisie jako klucz do Egiptu.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 2 1 pkt starozytne Ateny, Areopag, reforma Efialtesa, ustroj
Zrodlo 1. Fragment tekstu religijnego dot. sw. Pawla w Atenach i Areopagu (Dzieje Apostolskie). Zrodlo 2. Fragment opracowania historycznego: Rada Areopagu - strazy praw i ustroju, nadzor nad administracja i sadami, kompetencje generalne; po reformie Efialtesa (Eflates) i Peryklesa pozbawiona uprawnien z wyjatkiem sadu nad rozmyslnymi zabojstwami. Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w zrodle 1. mialy miejsce przed reforma w zrodle 2. czy po niej. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do tresci obu zrodel.
Pokaż odpowiedź
Wydarzenia ze zrodla 1. mialy miejsce PO reformie Efialtesa. Sw. Pawel zostal zaprowadzony na Areopag, by przedstawic swoja "nowa nauke" - czyli Areopag pelnil tu funkcje przede wszystkim sadowniczo-religijna (sprawdzenie nowych doktryn), a nie generalna kompetencje ustrojowo-administracyjna. To zgadza sie z opisem ze zrodla 2., ze po reformie Areopag mial juz tylko ograniczone kompetencje sadownicze. Ponadto sw. Pawel zyl w I w. n.e., a reforma Efialtesa miala miejsce w 462/461 r. p.n.e. - czyli pol tysiaca lat wczesniej.
⚠ Typowa pułapka: Pomylka chronologiczna - zalozenie ze Areopag z czasow sw. Pawla to nadal Areopag o pelnych kompetencjach. W rzeczywistosci po reformie Efialtesa Areopag stracil wieksza czesc wladzy politycznej.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 3 2 pkt starozytny Rzym, akwedukt, Pont du Gard, architektura
Wspolczesna fotografia budowli starozytnej (akwedukt Pont du Gard - rzymski most-akwedukt w poludniowej Francji). Zadanie 3.1. (0-1) Podaj - inna niz most - funkcje budowli zaprezentowanej na fotografii, jaka pelnila ta budowla w starozytnosci. Zadanie 3.2. (0-1) Rozstrzygnij, czy zaprezentowana budowla jest typowa dla cywilizacji starozytnej Grecji czy starozytnego Rzymu. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do jednego widocznego na fotografii elementu architektonicznego.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 3.1: Funkcja akweduktu - doprowadzanie wody pitnej do miast i osad (woda plyne specjalnym kanalem na gornym poziomie budowli, korzystajac z lekkiego spadku).
Zadanie 3.2: Budowla jest typowa dla starozytnego Rzymu. Charakterystyczny element to luk (arkada, sklepienie polkoliste) - Rzymianie udoskonalili konstrukcje lukowa i wielokondygnacyjne arkady, ktorych Grecy nie stosowali na taka skale (architektura grecka opierala sie glownie na belkowaniu i kolumnach). Wielopoziomowe luki widoczne na fotografii to charakterystyczna technika rzymska.⚠ Typowa pułapka: Wskazanie ze element to "kolumny" - kolumny wystepowaly tez w architekturze greckiej. Trzeba wskazac **luk / arkade / sklepienie polkoliste** jako element wybitnie rzymski.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 1 1 pkt starozytny Egipt, zjednoczenie, faraonowie, Dolny i Gorny Egipt
Rozstrzygnij, ktory z reliefow przedstawionych w zrodle 2. — A czy B — nawiazuje do procesu historycznego opisanego w zrodle 1. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do tresci obu zrodel.
Zrodlo 1: fragment opracowania historycznego o poczatkach panowania I dynastii w Egipcie i zjednoczeniu Dolnego oraz Gornego Egiptu. Zrodlo 2: dwie fotografie reliefow egipskich (A, B).
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygniecie: relief B.
Uzasadnienie: zrodlo 1. opisuje zjednoczenie Dolnego i Gornego Egiptu pod jedna wladza i przyjecie korony Gornego i Dolnego Egiptu przez faraona. Relief B przedstawia wladce w podwojnej koronie (pschent — polaczenie bialej korony Gornego Egiptu i czerwonej korony Dolnego Egiptu) oraz scene symbolicznego zjednoczenia obu krain pod patronatem boga (prawdopodobnie Atona/Ra). Relief A pokazuje faraona Echnatona z rodzina pod tarcza Atona — odnosi sie do reformy religijnej, nie do zjednoczenia panstwa.
⚠ Typowa pułapka: Uczen rozpoznaje "egipski styl" obu reliefow i wybiera losowo. Klucz: dostrzec atrybut wladzy (podwojna korona) jako symbol zjednoczonego panstwa, a nie tylko motyw religijny.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 2 1 pkt panstwa hellenistyczne, Dariusz, satrapowie, Aleksander Wielki
Rozstrzygnij, czy mapa ze zrodla 2. przedstawia sytuacje polityczna w czasie, gdy zostala wygloszona mowa przytoczona w zrodle 1. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do informacji z obu zrodel.
Zrodlo 1: mowa starozytnego wladcy zwycieskiego nad satrapami Dariusza — zapowiada przyjmowanie poselstw o oblezenia, wymienia Frygie, Lidie, Milet, Syrie, Palestyne, Mezopotamie, Babilon, Baktrie, zasoby Indow. Zrodlo 2: mapa panstw hellenistycznych (Ptolemeuszow, Seleukidow, Antygonidow, panstwa greckie).
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygniecie: nie, mapa NIE przedstawia sytuacji z czasu wygloszenia mowy.
Uzasadnienie: mowa w zrodle 1. nalezy do Aleksandra Wielkiego po pokonaniu satrapow Dariusza III (lata 334–323 p.n.e.) — kraje wymienione w mowie sa wlasnie zdobywane i tworza jedno wielkie imperium Aleksandra. Mapa ze zrodla 2. pokazuje panstwa hellenistyczne (Ptolemeuszow w Egipcie, Seleukidow w Azji, Antygonidow w Macedonii, panstwa greckie) — czyli stan po smierci Aleksandra i podziale jego imperium miedzy diadochow (po 323 p.n.e.). Jedno imperium Aleksandra rozpadlo sie na kilka monarchii — sytuacja na mapie jest pozniejsza.
⚠ Typowa pułapka: Uczen rozpoznaje "starozytna mape Wschodu" i odpowiada "tak". Klucz: zauwazyc, ze mapa pokazuje KILKA panstw (Ptolemeusze/Seleukidzi/Antygonidzi) — czyli juz po podziale, a mowa wygloszona w trakcie podbojow Aleksandra, gdy bylo to JEDNO imperium.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 3 2 pkt Oktawian August, pryncypat, urzedy republikanskie, trybun, konsul
Zadanie sklada sie z dwoch podpunktow.
Zadanie 3.1. Podaj imie i przydomek polityka, ktorego dzialania opisano w tekscie.
Zadanie 3.2. Podaj nazwy dwoch urzedow republikanskich, o ktorych mowa w ostatnim zdaniu tekstu.
Zrodlo: fragment opracowania historycznego o tworcy "monarchii o pozorach republiki", ktory przez pol wieku sam decydowal o sprawach imperium, formalnie nie piastujac najwyzszego urzedu w Rzymie, lecz urzad czyniacy jego osobe nienaruszalna.
Pokaż odpowiedź
3.1. Oktawian August (Gajusz Juliusz Cezar Oktawian, August).
3.2. Konsulat (urzad konsula) oraz trybunat ludowy (urzad trybuna plebejskiego — czynil jego osobe sacrosanctus, czyli nienaruszalna).
⚠ Typowa pułapka: Zad. 3.1: uczen pisze tylko "August" lub tylko "Oktawian" — wymagane sa OBA czlony (imie + przydomek). Zad. 3.2: uczen wymienia "cesarz" lub "princeps" — to NIE sa urzedy republikanskie. Klucz w ostatnim zdaniu: "urzad… ktory czynil jego osobe nienaruszalna" = trybunat (tribunicia potestas).
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 4 1 pkt architektura, klasycyzm, kosciol sw. Aleksandra, antyk
Sformuluj jeden argument na poparcie tezy, ze budowla zaprezentowana na fotografii stanowi przyklad inspiracji zarowno greckimi, jak i rzymskimi rozwiazaniami w architekturze.
Zrodlo: wspolczesna fotografia kosciola sw. Aleksandra w Warszawie (klasycystyczna budowla na planie centralnym).
Pokaż odpowiedź
Budowla laczy elementy zaczerpniete z architektury greckiej (np. portyk wsparty na kolumnach z kapitelami w porzadku jonskim/korynckim oraz trojkatny tympanon — typowy schemat fasady swiatyni greckiej) z elementem charakterystycznym dla architektury rzymskiej (rotunda nakryta kopula — wzorowana na rzymskim Panteonie). Polaczenie portyku swiatyni greckiej z kopulowa rotunda Panteonu jest jednoczesnie odwolaniem do dwoch tradycji antycznych — co stanowi argument na poparcie tezy.
⚠ Typowa pułapka: Uczen pisze ogolnie "to klasycyzm" lub "ma kolumny" — to za malo. Trzeba WSKAZAC: konkretny element grecki (portyk z kolumnami + tympanon) ORAZ konkretny element rzymski (kopula/rotunda nawiazujaca do Panteonu).
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 1 1 pkt paleolit, neolit, osadnictwo, rewolucja neolityczna
Ilustracja przedstawia rekonstrukcję zabudowań - zwartego osiedla z prostokątnych, gliniano-ceglanych domów z płaskimi dachami, połączonych drabinami, z wnętrzami zawierającymi naczynia, paleniska i sprzęty domowe.
Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy przedstawiona rekonstrukcja dotyczy epoki paleolitu czy neolitu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do ilustracji i własnej wiedzy.
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: Rekonstrukcja dotyczy epoki neolitu.
Uzasadnienie: Przedstawione osiedle składa się ze stałych, gliniano-ceglanych domów tworzących zwartą zabudowę osadniczą. Tak trwałe budownictwo i osiadły tryb życia są charakterystyczne dla neolitu, kiedy dokonała się rewolucja neolityczna - ludzie przeszli od koczowniczego trybu życia (paleolit, łowiectwo-zbieractwo) do rolnictwa, hodowli zwierząt i osiadłego trybu życia. W paleolicie ludzie żyli w jaskiniach lub prowizorycznych obozowiskach, nie budowali stałych osiedli. Widoczne na ilustracji naczynia ceramiczne także świadczą o neolicie - garncarstwo to wynalazek tej epoki.
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd: pomylenie epoki ze względu na "prymitywny" wygląd domów. Kluczem jest TRWAŁOŚĆ zabudowy (cegła, glina) i SKUPIENIE osiedla, świadczące o osiadłym trybie życia neolitu.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 2 2 pkt starożytna Sparta, ustrój, Plutarch, Tukidydes
Trzy fragmenty źródeł autorstwa Plutarcha (Żywoty sławnych mężów) i Tukidydesa (Wojna peloponeska) dotyczą starożytnych Spartiatów - ich życia, ustroju i organizacji wojskowej.
Zadanie 2.1. Rozstrzygnij, który z fragmentów 1-3 zawiera opis starożytnej Sparty. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z tego fragmentu.
Zadanie 2.2. Na podstawie tekstów i własnej wiedzy uzupełnij tabelę - obok opisu wpisz numer fragmentu tekstu zawierającego informacje o grupach, których opis dotyczy: A. Członkowie najwyższej rady złożonej z byłych archontów. B. Należeli do najniższej warstwy mieszkańców polis i byli pozbawieni praw.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 2.1: Rozstrzygnięcie - fragment opisujący życie wojskowe spartiatów, ich wychowanie w obozach, wspólne posiłki (sysytia) i przygotowanie do wojny. Uzasadnienie: charakterystyczne cechy ustroju spartańskiego - militarne wychowanie obywateli, izolacja od pracy fizycznej (wykonywanej przez helotów), wspólnotowy tryb życia.
Zadanie 2.2:
- A. Członkowie najwyższej rady złożonej z byłych archontów - dotyczy ATEN (areopag, nie Sparta) - numer fragmentu wskazującego na Ateny
- B. Najniższa warstwa pozbawiona praw - dotyczy SPARTY (heloci) - numer fragmentu opisującego Spartę
Kluczowe rozróżnienie: Sparta = geruzja + heloci; Ateny = areopag + metojkowie/niewolnicy.
⚠ Typowa pułapka: Łatwo pomylić areopag (Ateny) z geruzją (Sparta). Areopag tworzyli byli archonci - to ustrojowa instytucja ATEŃSKA. Heloci to spartańska grupa zależna, nie ateńska.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 11 1 pkt liberum veto, parlamentaryzm, XVII-XVIII wiek, ustrój
Fragment opracowania historycznego (M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo?, Toruń 2019) o liberum veto - autor argumentuje, że problemem nie był sam ustrój Rzeczypospolitej ani liberum veto, lecz brak świadomości politycznej szlachty, która wypaczyła zasadę zerwania sejmu z "wentyla bezpieczeństwa" w prymitywne narzędzie walki politycznej.
Polecenie CKE: Wyjaśnij, na czym polegało wypaczenie zasady opisanej w tekście w praktyce polskiego parlamentaryzmu począwszy od poł. XVII wieku.
Pokaż odpowiedź
Wypaczenie zasady liberum veto w praktyce polskiego parlamentaryzmu od poł. XVII w. polegało na tym, że pierwotnie miała ona służyć jako nadzwyczajny środek ratunkowy - umożliwiający zerwanie sejmu w wyjątkowych sytuacjach, gdy zagrożone byłyby fundamentalne prawa szlachty lub państwa. Tymczasem od 1652 r. (pierwsze zerwanie sejmu przez Władysława Sicińskiego) liberum veto zaczęto stosować dla błahych powodów - na zlecenie magnatów, obcych mocarstw (Rosji, Prus, Francji, Szwecji), które przekupywały pojedynczych posłów, aby paraliżować obrady sejmu.
Skutkiem było zerwanie większości sejmów w okresie saskim (1697-1763) - z 55 sejmów aż 48 zostało zerwanych. Liberum veto przestało być "wentylem bezpieczeństwa", a stało się narzędziem walki politycznej i instrumentem ingerencji obcych państw w sprawy Rzeczypospolitej, co doprowadziło do paraliżu państwa i ostatecznie do rozbiorów.
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd: ogólnikowe stwierdzenia ("zrywano sejmy"). Trzeba wskazać KONKRETNIE: (a) pierwotny cel zasady, (b) jak została wypaczona, (c) skutek - paraliż państwa i ingerencja obca. Drugi błąd: pomylenie wolnej elekcji z liberum veto - to dwie różne zasady "złotej wolności szlacheckiej".
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →