XIX wiek na świecie: rewolucja przemysłowa, zjednoczenia i kolonializm
9 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z historii (2023–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.
- Matura CKE · maj 2025 · zad. 13 1 pkt rewolucja przemyslowa, ludyzm, maszyny parowe, robotnicy, XIX wiek
List do fabrykanta, poczatek XIX wieku - autor grozi fabrykantowi zburzeniem jego maszyn wlokienniczych ("nienawistnych"), zapowiada wyslanie 300 ludzi do zniszczenia ich, jesli wlasciciel sam tego nie zrobi. Polecenie CKE: Wyjasnij spoleczne motywy nazwania przez autora listu maszyn parowych nienawistnymi.
Pokaż odpowiedź
Maszyny parowe (wlokiennicze) byly nazywane nienawistnymi, poniewaz odbieraly prace tysiacom recznych tkaczy i czesalnikow. Mechanizacja produkcji wlokienniczej (krosna parowe, mechaniczne przedzalnie) sprawila, ze jedna maszyna wykonywala prace kilkudziesieciu osob - rzemiesnicy tracili zrodlo utrzymania, popadali w nedze. List wpisuje sie w ruch luddystow (od Neda Ludda, 1810-1813 w Anglii) - tkaczy niszczacych maszyny w protescie przeciw mechanizacji i bezrobocia. Motywem byla nie nienawisc do techniki jako takiej, ale rozpacz z powodu utraty pracy i zarobku w okresie rewolucji przemyslowej.
⚠ Typowa pułapka: Pomylenie z ruchem antynapoleonskim lub politycznym - ludysci protestowali specificznie przeciw **mechanizacji produkcji**, nie przeciw przemyslowi w ogole. Glowny motyw: ekonomiczny (bezrobocie, glod), nie ideologiczny.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 15 2 pkt wojna secesyjna, bawelna, glod bawelniany, Wielka Brytania, abolicjonizm
Fragment opracowania historycznego o "glodzie bawelnianym" w Anglii w czasie wojny secesyjnej (1861-1865). Port Liverpool byl glownym osrodkiem importu bawelny do Wielkiej Brytanii. 80% importu pochodzilo ze Stanow Zjednoczonych. Przywodcy konfederatow wierzyli, ze jest to skuteczne narzedzie nacisku, ktore pozwoli im skonic Wielka Brytanie do udzialu w wojnie, i nalozyli embargo na dostawy bawelny. Ceny bawelny wzrosly 6,25-do-27,25 pensow za funt, import spadl z 2,6 mln bel w 1860 do niecalych 72 tys. w 1862 r. Pozbawieni dostaw bawelny robotnicy nie mieli zadnego zajecia. Pod koniec 1862 r. zostalo bez pracy 331 tys. ludzi, a 268 tys. znalazlo sie na bruku. Blisko jedna czwarta wszystkich mieszkancow hrabstwa zyla dzieki dotacjom finansowanym ze srodkow publicznych. Ten okres nazwano "glodem bawelnianym". Zadanie 15.1. (0-1) Ocen prawdziwosc ponizszych stwierdzen. Zaznacz P, jesli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jesli jest falszywe.
- Glod bawelniany byl spoleczno-gospodarcza konsekwencja wybuchu wojny secesyjnej.
- Autor tekstu tlumaczy wysokie bezrobocie zmiana technologii produkcji wlokienniczej. Zadanie 15.2. (0-1) Rozstrzygnij, czy - zdaniem autora - o wprowadzeniu zakazu eksportu bawelny do Wielkiej Brytanii zdecydowala strona zwolennikow czy strona przeciwnikow abolicjonizmu. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do tresci zrodla.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 15.1:
- P - glod bawelniany byl bezposrednia konsekwencja wojny secesyjnej (embargo Konfederatow + blokada Polnocy).
- F - autor tlumaczy bezrobocie brakiem surowca (bawelny), nie zmiana technologii. Embargo + blokada przerwaly dostawy bawelny do Anglii.
Zadanie 15.2: O wprowadzeniu zakazu zdecydowala strona PRZECIWNIKOW abolicjonizmu - czyli Konfederacja (Poludnie). Uzasadnienie: tekst mowi, ze "przywodcy konfederatow wierzyli, ze jest to skuteczne narzedzie nacisku" i "nalozyli embargo". Konfederacja byla przeciwnikiem abolicjonizmu - jej gospodarka opierala sie na pracy niewolniczej na plantacjach bawelny. Wprowadzenie embarga mialo wymusic na Wielkiej Brytanii uznanie Konfederacji i przystapienie do wojny po stronie Poludnia.
⚠ Typowa pułapka: Stw. 2: pomylka z luddyzmem (gdzie problemem byla technologia) - tu chodzi o brak surowca z powodu wojny. Stw. 15.2: pomylka kierunku - to nie strona abolicjonistow (Polnoc), tylko **anty-abolicjonistow (Poludnie)** wprowadzila embargo na bawelne.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 17 2 pkt prawa kobiet, suffrazystki, XIX poprawka do Konstytucji USA
Zrodlo 1. Plakat Przebudzenie - amerykanska ilustracja z 1915 roku (kobieta-budzenie idaca przez stany USA, z napisem "Glosy dla kobiet"; po prawej stronie wymienione stany, ktore juz daly kobietom prawo glosu: Kalifornia, Nevada, Oregon, Waszyngton, Idaho, Utah, Arizona, Montana, Wyoming, Kolorado, Kansas). Zrodlo 2. XIX poprawka do Konstytucji Stanow Zjednoczonych [18 sierpnia 1920 roku]: "Stany Zjednoczone ani ktorykolwiek ze stanow nie moze obywatelu Stanow Zjednoczonych pozbawic praw wyborczych ani ograniczyc ich ze wzgledu na plec." (http://libr.sejm.gov.pl) Zadanie 17.1. (0-1) Podaj nazwe ruchu spoleczno-politycznego, do ktorego osiagniec odnosza sie oba zrodla. Zadanie 17.2. (0-1) Dokoncz zdanie. Zaznacz wlasciwa odpowiedz sposrod podanych. W Polsce prawo, do ktorego nawiazuja oba zrodla, zostalo wprowadzone w roku A. odzyskania niepodleglosci. B. uchwalenia konstytucji marcowej. C. uchwalenia konstytucji kwietniowej. D. zakonczenia II wojny swiatowej.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 17.1: Suffrazystki / ruch suffrazystek (ang. suffragettes) - ruch na rzecz praw wyborczych kobiet. (Mozna tez: "ruch emancypacji kobiet", "ruch feministyczny pierwszej fali".)
Zadanie 17.2: A. odzyskania niepodleglosci (1918). Dekret Naczelnika Panstwa Jozefa Pilsudskiego z 28 listopada 1918 r. (ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego) przyznawal czynne i bierne prawo wyborcze wszystkim obywatelom obojga plci, ktorzy ukonczyli 21 lat. Polska byla jednym z pierwszych krajow Europy z prawem wyborczym dla kobiet (przed Niemcami i Wielka Brytania - tak, choc UK wprowadzilo czesciowo wczesniej w 1918, pelne dopiero w 1928).⚠ Typowa pułapka: Zad. 17.2: pomylka z konstytucja marcowa (1921) - tam jedynie potwierdzono prawa wyborcze; prawa kobiet wprowadzono **wczesniej**, juz w 1918 r. dekretem o ordynacji wyborczej (Polska byla pionierem w Europie).
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2025 · zad. 25 15 pkt wypracowanie, Wladyslaw Jagiello, belle epoque, rok 1956, blok komunistyczny
Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedz powinna liczyc minimum 300 wyrazow. 1. Wladyslaw Jagiello byl najwybitniejszym wladca Polski z dynastii Jagiellonow. Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i je uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji aspekty: militarny, ustrojowy i spoleczno-gospodarczy. 2. Lata 1871-1914 sa nieslusznie okreslane jako belle epoque (piekna epoka). Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i je uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji aspekty: polityczny, spoleczno-gospodarczy i kulturowy. 3. Rok 1956 byl przelomem w systemie komunistycznym. Zajmij stanowisko wobec powyzszej tezy i je uzasadnij, uwzgledniajac w swojej argumentacji wydarzenia z trzech wybranych panstw bloku komunistycznego.
Pokaż odpowiedź
Konspekt do tematu 3 (rok 1956 jako przelom w komunizmie)
Teza: Rok 1956 byl przelomem w systemie komunistycznym - zachwialy podstawami stalinizmu, ujawnily kryzys, ale system jako calosc przetrwal kolejne 33 lata. Przelom czesciowy, ale rzeczywisty.
Argument 1 - ZSRR: XX zjazd KPZR (luty 1956), tajny referat Chruszczowa potepiajacy kult jednostki Stalina. Pozwolono na "destalinizacje" - zwalnianie wiezniow politycznych, ograniczenie roli NKWD/KGB. Konsekwencja: zachwianie autorytetu komunizmu, fala protestow w blokach satelickich.
Argument 2 - Polska: Pazdziernik 1956 r. Wczesniej protesty robotnikow w Poznaniu (28 czerwca 1956) krwawo stlumione (Rokossowski rozkazal strzelac). Wladze KC PZPR oddały kierowanie Wladyslawowi Gomulce (powrot z wiezienia). Konsekwencja: ograniczenie kolektywizacji wsi, zwolnienie kard. Wyszynskiego, wycofanie sowieckich oficerow z LWP. Polska "polska droga do socjalizmu".
Argument 3 - Wegry: Pazdziernik-listopad 1956. Powstanie wegierskie pod premierostwem Imre Nagya - ogloszenie wyjscia z Ukladu Warszawskiego. Reakcja: sowiecka interwencja zbrojna 4 listopada 1956, krwawe stlumienie powstania (ok. 2700 zabitych Wegrow), egzekucja Nagya. To pokazalo granice "odwilzy" - destalinizacja tak, ale lojalnosc wobec ZSRR obowiazkowa.
Wniosek: Rok 1956 byl przelomem, bo zlamal mit nieomylnosci Stalina i pokazal, ze komunizm jest reformowalny (w pewnym zakresie). Ale stlumienie Wegier pokazalo, ze granice reformy wyznacza Moskwa. To "ograniczona suwerennosc" Breznieva avant la lettre.
Konspekt do tematu 1 (Jagiello)
Teza: Jagiello byl wybitnym wladca (zalozyciel dynastii), ale najwybitniejszym z Jagiellonow byl raczej Kazimierz Jagiellonczyk (1447-1492) lub Zygmunt I Stary.
Aspekt militarny: Zwyciestwo pod Grunwaldem (15 VII 1410) - jeden z najwiekszych sukcesow militarnych w historii Polski. Zlamanie potegi zakonu krzyzackiego. +
Aspekt ustrojowy: Wprowadzenie unii w Krewie (1385) - poczatek pol-tysiacletniej zwiazku z Litwa. Przywileje szlacheckie (Czerwinsk 1422, Jedlnia 1430) - poczatek "demokracji szlacheckiej". Mieszane skutki.
Aspekt spoleczno-gospodarczy: Chrzest Litwy - zacznienie cywilizacji laciaskiej. Odnowienie Akademii Krakowskiej (1400). +
Argument przeciw: Kazimierz Jagiellonczyk - pokoj torunski 1466, statut warcki, rozwoj gospodarki, wojna 13-letnia. Jagiello - tylko poczatek dynastii.
Konspekt do tematu 2 (belle epoque)
Teza: Nazwa "belle epoque" jest nieslusznie idealizujaca - okres 1871-1914 mial swiele jasnych stron, ale tez wiele ciemnych.
Aspekt polityczny - przeciw "pieknu": Imperializm europejski w Afryce i Azji, konflikty narodowosciowe (Balkany, Irlandia), wzrastajace napiecia (wyscig zbrojen, sojusze militarne). Glob staczal sie ku I wojnie swiatowej.
Aspekt spoleczno-gospodarczy - mieszane: Rewolucja przemyslowa, wzrost zamoznosci klasy sredniej, postep techniki (elektryczne oswietlenie, telefony, samochody, lotnictwo). Ale: kwestia robotnicza, ubostwo proletariatu, masowa emigracja (Polacy do USA), nierownosci.
Aspekt kulturowy - "piekny": Rozkwit sztuki (impresjonizm, secesja, modernizm), literatury (Proust, Joyce), nauki (Maria Sklodowska-Curie, Einstein, Freud). Powszechna oswiata.
Wniosek: "Belle epoque" jest okresleniem z perspektywy klas wyzszych Zachodniej Europy - dla nich rzeczywiscie byla to piekna epoka. Dla robotnikow, emigrantow, kolonizowanych ludow - okres trudny. Idealizacja powstala dopiero po I wojnie swiatowej (po 1918), jako noszto ze swiatlem za utraconym swiatem.
⚠ Typowa pułapka: Wypracowanie ma minimum 300 wyrazow. Najczestsze bledy: brak wyraznej tezy, brak konkretnych dat i nazwisk, brak rozwiniecia wszystkich wymaganych aspektow (np. tylko militarny przy Jagielle), wnioskowanie nie odnoszace sie do tezy. Wybierz temat, ktory najlepiej znasz.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 16 2 pkt doktryna Monroego, izolacjonizm, USA, Ameryka Lacinska
Zadanie sklada sie z dwoch podpunktow.
Zadanie 16.1. Rozstrzygnij, czy karykatura ze zrodla 1. jest komentarzem do polityki zapoczatkowanej oredziem zacytowanym w zrodle 2. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do tresci obu zrodel.
Zadanie 16.2. Dokoncz zdanie. Zaznacz wlasciwa odpowiedz sposrod podanych. Prezydentem, ktory wyglosil oredzie przytoczone w zrodle 2., byl
A. Abraham Lincoln.B. James Monroe.C. Harry Truman.D. Woodrow Wilson.Zrodlo 1: karykatura "Zakaz wstepu Amerykanom dla Wuj Sam" — Wuj Sam, Europejczycy (Portugalia, Francja, Hiszpania, Niemcy), sceny "Przejęcie Wenezueli", "Nikaragua, Wenezuela". Zrodlo 2: fragment oredzia prezydenta USA o polityce wzgledem Europy — niewtracanie sie do sporow wewnetrznych mocarstw europejskich, ale tez sprzeciw wobec przenoszenia europejskiego systemu na kontynent amerykanski.
Pokaż odpowiedź
16.1. Rozstrzygniecie: TAK, karykatura jest komentarzem do polityki z oredzia.
Uzasadnienie: oredzie ze zrodla 2. to fragment doktryny Monroego (1823) — zasada "Ameryka dla Amerykanow": USA nie ingeruje w sprawy europejskie, ale rownoczesnie nie pozwala panstwom europejskim na ingerencje w sprawy kontynentu amerykanskiego. Karykatura ze zrodla 1. pokazuje Wuja Sama broniacego dostepu do Ameryki Lacinskiej (Wenezuela, Nikaragua) panstwom europejskim (Portugalia, Francja, Hiszpania, Niemcy) — z napisem "Zakaz wstepu Amerykanom dla Wuj Sam". To wlasnie praktyczne zastosowanie doktryny Monroego — sprzeciw wobec europejskich interwencji w Ameryke (np. blokady Wenezueli 1902–1903).
16.2. B. James Monroe — prezydent USA w latach 1817–1825, autor doktryny Monroego (1823).
⚠ Typowa pułapka: Zad. 16.2: uczen wybiera Lincolna lub Wilsona — bledne. Klucz: "doktryna Monroego" = nazwisko w nazwie polityki. Zad. 16.1: uczen widzi karykatuke z XIX/XX w. i mowi "nie" — to wlasnie pozniejsze zastosowanie doktryny (np. interwencje w Wenezueli 1902).
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2024 · zad. 17 2 pkt zjednoczenie Niemiec, Wilhelm I Hohenzollern, Sedan, koronacja w Wersalu
Zadanie sklada sie z dwoch podpunktow.
Zadanie 17.1. Wyjasnij zwiazek przyczynowo-skutkowy miedzy wydarzeniem, do ktorego nawiazuje zrodlo 2., a ceremonia opisana przez Heinricha von Sybela w zrodle 1. W odpowiedzi odwolaj sie do tresci obu zrodel.
Zadanie 17.2. Podaj nazwe dynastii, z ktorej pochodzil wspomniany w zrodle 1. nowy cesarz.
Zrodlo 1: fragment opracowania — "Lzy plynely mi po policzkach — napisal historyk Heinrich von Sybel — Czym zasluzylismy sobie na taka laske od Boga, ze mozemy byc swiadkami tych wielkich i wspanialych czynow… A nowy cesarz? Co czul w tym dniu, najdoniloslejszym nie tylko na przestrzeni wlasnej kariery, ale rownie dla calej dynastii… na ktorej cieszy stal? Dzien 18 stycznia nie ustal wybrany przypadkowo. Byla to rocznica koronacji pierwszego krola pruskiego… w Krolewcu". Zrodlo 2: rysunek z epoki — "Kapitulacja pod Sedanem".
Pokaż odpowiedź
17.1. Zrodlo 2. (kapitulacja pod Sedanem, 2 wrzesnia 1870) przedstawia decydujace zwyciestwo Prus i sojuszniczych panstw niemieckich nad Francja w wojnie francusko-pruskiej. Klęska Francji i wziecie do niewoli cesarza Napoleona III przesadzily o losie wojny — i otworzyly droge do zjednoczenia Niemiec. Cala spraw zwyciestwa militarnego umozliwila ceremonie opisana w zrodle 1. — proklamacje Cesarstwa Niemieckiego w Sali Lustrzanej palacu wersalskiego 18 stycznia 1871 i koronacje krola pruskiego Wilhelma I na cesarza niemieckiego (Kaisera). Zwiazek przyczynowo-skutkowy: zwyciestwo pod Sedanem (przyczyna) → mozliwosc ogloszenia II Rzeszy Niemieckiej i koronacji nowego cesarza (skutek). Data 18 stycznia byla rocznica koronacji pierwszego krola pruskiego (Fryderyk I, 1701) — co podkreslalo ciaglosc dynastyczna.
17.2. Dynastia Hohenzollernow (Hohenzollern) — Wilhelm I Hohenzollern, krol pruski od 1861, cesarz niemiecki od 1871.
⚠ Typowa pułapka: Zad. 17.1: uczen opisuje tylko jedno zrodlo, bez zwiazku PRZYCZYNOWO-SKUTKOWEGO. Klucz: trzeba pokazac LANCUCH — Sedan (wygrana) → Wersal (koronacja). Zad. 17.2: uczen pisze "Hohenstaufowie" lub "Habsburgowie" — bledne. Hohenstaufowie to sredniowieczna dynastia, Habsburgowie panowali w Austrii.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 16 2 pkt Manifest Komunistyczny, Marks, Engels, XIX wiek, socjalizm
Źródło 1. Fragment pieśni rewolucyjnej (Wiek XIX w źródłach, Warszawa 1998) - tekst zawierający wezwania do walki klasowej, krytykę tyranii i wizję wspólnej pracy bez niewoli.
Źródło 2. Fragment Manifestu Partii Komunistycznej - przedstawiający historię społeczeństw jako historię walk klasowych oraz krytykujący gromadzenie kapitału w rękach nielicznych prywatnych właścicieli.
Zadanie 16.1. Rozstrzygnij, czy przesłanie pieśni ze źródła 1. jest zgodne z treścią manifestu przytoczonego w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.
Zadanie 16.2. Podaj nazwisko jednego z autorów manifestu cytowanego w źródle 2.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 16.1:
Rozstrzygnięcie: TAK - przesłanie pieśni jest zgodne z treścią manifestu.
Uzasadnienie: Oba teksty wyrażają tę samą ideologię walki klasowej:
- Pieśń (źr. 1) wzywa do obalenia "tyranów" i głosi wizję świata wspólnej pracy bez wyzysku ("nowy świat zaprowadzim", "wspólnie będziem pracować") - to dokładnie to, co Manifest postuluje jako rewolucję proletariatu obalającą burżuazję.
- Manifest (źr. 2) opisuje historię jako walkę klas i krytykuje koncentrację kapitału - pieśń jest poetyckim wyrazem tej samej diagnozy społecznej.
Obydwa źródła wpisują się w ideologię marksistowsko-komunistyczną drugiej połowy XIX w.
Zadanie 16.2: Karol Marks (Karl Marx) lub Fryderyk Engels (Friedrich Engels).
Manifest Partii Komunistycznej został opublikowany w 1848 r. wspólnie przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa na zlecenie Związku Komunistów.
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd przy 16.1: ogólnikowe "obydwa są o pracy" - trzeba wskazać konkretne ZBIEŻNOŚCI ideologiczne (walka klas, obalenie wyzysku, wspólnota). Przy 16.2: pomylenie autorów Manifestu z autorami Kapitału (Marks sam) lub innych pism socjalistów (Owen, Fourier, Saint-Simon - to socjalizm utopijny).
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 17 1 pkt kolonializm, imperium brytyjskie, Indie, XIX wiek
Źródło 1. Fragment przemówienia brytyjskiego polityka Johna Brighta z 1877 r. - krytyczny wobec polityki Wielkiej Brytanii w Indiach: opisuje eksploatację milionów Hindusów, ściąganie podatków gruntowych, podatków od soli, brak skutecznej pomocy w czasie głodu i milionowe ofiary, których głosu nikt nie słucha.
Źródło 2. "Brytyjczycy i Hindusi" - fragment strony tytułowej francuskiego czasopisma "Le Petit Journal" z 1897 r., satyryczna ilustracja przedstawiająca relacje kolonialne między Brytyjczykami a hinduskimi poddanymi.
Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy opinia na temat polityki Brytyjczyków w Indiach wyrażona w źródle 1. znajduje potwierdzenie w ilustracji ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: TAK - opinia Brighta ze źródła 1. znajduje potwierdzenie w ilustracji ze źródła 2.
Uzasadnienie:
- Źródło 1 (Bright) krytykuje brytyjską politykę w Indiach jako eksploatacyjną: ściąganie wysokich podatków, ignorowanie potrzeb miejscowej ludności (głodu, podatków od najuboższych), brak realnego uczestnictwa Hindusów w decydowaniu o własnym losie.
- Źródło 2 (ilustracja francuska) przedstawia satyrycznie nierówność relacji kolonialnych - Brytyjczycy ukazani jako dominujący, eksploatujący, a Hindusi jako poddani, biedni, bezsilni.
Obie krytyki - słowna polityka brytyjska i obrazowa francuska - zgodnie pokazują, że rządy brytyjskie w Indiach były wyzyskiem, nie cywilizacyjną misją. Francuski "Le Petit Journal" jako organ konkurencyjnego imperium chętnie krytykował brytyjski kolonializm, co wzmacnia spójność przekazu.
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd: powierzchowne porównanie bez analizy ideologicznej. Trzeba pamiętać, że obie krytyki mają różne motywacje (Bright - liberał brytyjski, krytyk własnego rządu; Francuzi - konkurenci kolonialni), ale obie ZGODNIE pokazują eksploatacyjny charakter rządów brytyjskich.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku → - Matura CKE · maj 2023 · zad. 18 3 pkt I wojna światowa, USA, Francja, 1917, propaganda
Rysunek satyryczny z 1917 roku zatytułowany "Duch roku '76" - przedstawia La Fayette'a (XVIII-wiecznego francuskiego bohatera amerykańskiej rewolucji) ofiarującego Francji (alegoryczna postać kobieca) "jeden miliard dolarów". Tytuł i postaci odnoszą się do amerykańskiej tradycji wojny o niepodległość 1776.
Polecenie CKE: Wyjaśnij wymowę rysunku, interpretując jego dwa elementy graficzne i tytuł. W odpowiedzi uwzględnij kontekst historyczny z roku powstania tego rysunku.
Pokaż odpowiedź
Wymowa rysunku: Rysunek z 1917 r. przedstawia symbolicznie spłatę historycznego długu Stanów Zjednoczonych wobec Francji - amerykańska pomoc finansowa i wojskowa dla Francji w I wojnie światowej jest ukazana jako rewanż za pomoc, którą Francuzi (z markizem La Fayette na czele) udzielili amerykańskim koloniom podczas wojny o niepodległość 1775-1783.
Interpretacja trzech elementów:
Tytuł "Duch roku '76" - rok 1776 to rok proklamowania Deklaracji Niepodległości USA. Tytuł wskazuje, że duch amerykańskiej rewolucji żyje nadal - tym razem USA stają w obronie Francji.
Postać La Fayette'a - francuski generał i bohater rewolucji amerykańskiej, symbol francuskiej pomocy dla amerykańskich kolonistów (słynne "Lafayette, we are here!" wypowiedziane po przybyciu Amerykanów do Francji w 1917). Symbolizuje zwrotną stronę pomocy.
"Jeden miliard dolarów" dla "Francji" (alegoryczna postać) - konkretna kwota amerykańskich kredytów wojennych dla Francji w 1917 r. po przystąpieniu USA do wojny (kwiecień 1917). Wskazuje na ekonomiczny i materialny wymiar amerykańskiego zaangażowania.
Kontekst historyczny 1917 r.: W kwietniu 1917 USA pod prezydenturą Woodrowa Wilsona przystąpiły do I wojny światowej po stronie Ententy, wypowiadając wojnę Niemcom. Amerykanie udzielili Francji i Wielkiej Brytanii ogromnych kredytów oraz wysłali wojska ekspedycyjne (American Expeditionary Forces) pod gen. Pershingiem. Rysunek wpisuje się w propagandę uzasadniającą amerykański udział w wojnie.
⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd: pominięcie kontekstu 1917 (przystąpienie USA do wojny) i potraktowanie rysunku jako historycznej alegorii o XVIII wieku. Drugi błąd: niedostrzeżenie symboliki postaci - La Fayette to KLUCZ do zrozumienia, że chodzi o spłatę długu wdzięczności.
Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →