II wojna światowa: Polskie Państwo Podziemne i losy Polaków

4 zadań z oficjalnych arkuszy matury rozszerzonej z historii (2023–2025). Spróbuj rozwiązać samodzielnie, potem odsłoń odpowiedź — przy każdym zadaniu znajdziesz typową pułapkę, na której wykładają się maturzyści.

1. Matura CKE · maj 2025 · zad. 22 1 pkt II wojna swiatowa, ukad Sikorski-Majski, Armia Andersa, Armia Polska w ZSRR

   Zrodlo 1. Fragment dokumentu traktatowego: "30 lipca 1941 [...]. Rzad Zwiazku Socjalistycznych Republik Rad oswiadcza swa zgode na tworzenie na terytorium Zwiazku Socjalistycznych Republik Rad Armii Polskiej, ktorej dowodca bedzie mianowany przez rzad Rzeczypospolitej Polskiej i w porozumieniu z rzadem Zwiazku Socjalistycznych Republik Rad. Armia Polska na terytorium Zwiazku Socjalistycznych Republik Rad podlegac bedzie w sprawach operacyjnych Naczelnemu Dowodztwu Zwiazku Socjalistycznych Republik Rad, w skladzie ktorego bedzie sie znajdowac przedstawiciel Armii Polskiej." Zrodlo 2. Fragment opracowania historycznego: "Nikt sie nie spodziewal, ze ocena udzialu 1. dywizji w bitwie pod Lenino do poludnia drugiego dnia stanowila podstawe do podjecia przez Wodza Naczelnego Radzieckich Sil Zbrojnych [...], marszalka Jozefa Stalina, decyzji o wycofaniu 1. dywizji z dalszej walki. Marszalek Stalin w rozmowie z Wanda Wasilewska uznal, ze koscziuszkowcy w ciagu dwoch dni pokazali juz, ze nie tylko chca walczyc o Armia Radzieckiej przeciwko wspolnemu wrogowi, ale takze cierpieli za Polske ludowa." Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy zrodlo 2. przedstawia losy formacji wojskowej, ktora powstala na mocy traktatu przytoczonego w zrodle 1. Odpowiedz uzasadnij, odwolujac sie do obu zrodel.

   Pokaż odpowiedź

   NIE, zrodlo 2. NIE przedstawia losow formacji wojskowej powstalej na mocy traktatu ze zrodla 1.
   Uzasadnienie:

   • Zrodlo 1. to ukad Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 r. Na jego mocy powstala Armia Polska w ZSRR pod dowodztwem gen. Wladyslawa Andersa (tzw. Armia Andersa). W 1942 r. zostala ewakuowana do Iranu, gdzie weszla w sklad armii brytyjskiej (II Korpus Polski), uczestniczyla w bitwie pod Monte Cassino (1944).
   • Zrodlo 2. opisuje bitwe pod Lenino (12-13 pazdziernika 1943 r.) - to chrzest bojowy 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kosciuszki (formacji utworzonej przez Zwiazek Patriotow Polskich pod dowodztwem gen. Zygmunta Berlinga, tzw. Armia Berlinga).
   • To inna formacja, powstala w 1943 r. po zerwaniu stosunkow ZSRR z rzadem londynskim (kwiecien 1943, sprawa Katynia). Armia Berlinga nie podlegala rzadowi RP, lecz Wandzie Wasilewskiej (komunistce).

   ⚠ Typowa pułapka: Pomylenie dwoch armii polskich w ZSRR: **Armii Andersa** (1941-1942, na mocy ukladu Sikorski-Majski, ewakuowana na Zachod) i **Armii Berlinga** (1943, formacja komunistyczna pod kontrola ZSRR). Tylko jedna z nich byla utworzona na mocy ukladu z 30 VII 1941 r.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
2. Matura CKE · maj 2024 · zad. 22 3 pkt powstanie warszawskie, zimna wojna, Solidarnosc, "godzina W

   Zadanie sklada sie z dwoch podpunktow.

   Zadanie 22.1. Podaj date dzienna wydarzenia okreslonego w zrodle 1. jako godzina "W".

   Zadanie 22.2. Porownaj przedstawione w zrodlach 1. i 2. opinie na temat skutkow powstania warszawskiego — podaj dwa podobienstwa miedzy tymi opiniami: jedno odnoszace sie do skutkow miedzynarodowych powstania (A), drugie — do jego skutkow dla Polski (B).

   Zrodlo 1: fragment opracowania historycznego o powstaniu warszawskim — przeciwnicy decyzji o powstaniu, zatrzymanie Sowietow na Wisle, Stalin przyjmie akceptujacy podzial Europy, podporzadkowanie panstw satelickich Europy Srodkowo-Wschodniej, oddrebnosc Solidarnosci jako koncepcji Stalina, pamiec tragedii powstania wraca, "Sierpien 1980 i Solidarnosc" sa owocami refleksji nad tragedia. Zrodlo 2: fragment opracowania historycznego o powstaniu warszawskim — kontekst zimnej wojny, opor przeciw komunizmowi w Europie Srodkowej, postawa zachodu wobec totalitaryzmu, Powstanie Warszawskie '44 najgwaltowniejszym wstrzasem na Drugiej Wojnie, "Syndrom Powstania" piecioma dziecioma latami pozniej; Solidarnosc.

   Pokaż odpowiedź

   22.1. Godzina "W" = 1 sierpnia 1944 (godzina 17:00) — wybuch powstania warszawskiego.

   22.2.

   • Podobienstwo A — skutki miedzynarodowe: oba zrodla wskazuja, ze upadek powstania warszawskiego przyczynil sie do akceptacji przez Zachod radzieckiej dominacji nad Europa Srodkowo-Wschodnia (powstanie nie zostalo wsparte przez aliantow, Stalin uzyskal wolna reke, co skutkowalo podzialem Europy zelazna kurtyna i powstaniem bloku satelickiego).
   • Podobienstwo B — skutki dla Polski: oba zrodla podkreslaja, ze tragedia powstania stala sie zywym zrodlem pamieci narodowej i inspiracja dla pozniejszych ruchow oporu w Polsce — w szczegolnosci dla Sierpnia 1980 i Solidarnosci, ktorej powstanie autorzy obu zrodel widza jako konsekwencje refleksji nad doswiadczeniem '44.

   ⚠ Typowa pułapka: Zad. 22.1: uczen pisze tylko "1 sierpnia" bez roku — brak roku to czesty blad punktowany. Wpisz pelna date z rokiem: 1 sierpnia 1944. Zad. 22.2: uczen pisze jedno podobienstwo zamiast dwoch — trzeba dwoch (A miedzynarodowe + B krajowe).

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
3. Matura CKE · maj 2023 · zad. 21 2 pkt Armia Krajowa, ZWZ, polskie podziemie, II wojna światowa

   Fragment depeszy Naczelnego Wodza (rozkaz L.2926) znoszącej dla użytku zewnętrznego nazwę Z.W.Z. (Związek Walki Zbrojnej) i ustanawiającej "Armię Krajową" jako nową nazwę dla wszystkich żołnierzy w czynnej służbie wojskowej w Kraju (Multimedialna historia Polski, t. 26, Warszawa 2007).

   Polecenie CKE: Dokończ zdania 1. i 2. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

   1. Depesza przedstawiona w źródle była skierowana do generała

   A. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego.B. Stefana Roweckiego "Grota".C. Tadeusza Komorowskiego "Bora".D. Leopolda Okulickiego "Niedźwiadka".

   2. Zaprezentowaną depeszę podpisał generał

   A. Władysław Anders.B. Kazimierz Sosnkowski.C. Władysław Sikorski.D. August Emil Fieldorf.
   Pokaż odpowiedź

   1. Odpowiedź: B. Stefana Roweckiego "Grota"

   Depesza dotyczy przekształcenia Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) w Armię Krajową (AK), co nastąpiło 14 lutego 1942 r. W tym czasie komendantem głównym ZWZ (a po przemianowaniu - pierwszym komendantem AK) był gen. Stefan Rowecki "Grot" (od czerwca 1940 do aresztowania przez Gestapo 30 czerwca 1943 r.).

   Następcami byli:

   • "Bór" (Tadeusz Komorowski) - od lipca 1943 do października 1944 (po Powstaniu Warszawskim)
   • "Niedźwiadek" (Leopold Okulicki) - ostatni komendant AK, do rozwiązania AK 19 stycznia 1945.

   2. Odpowiedź: C. Władysław Sikorski

   W lutym 1942 r. Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych i premierem Rządu RP na Uchodźstwie był gen. Władysław Sikorski (od września 1939 do śmierci 4 lipca 1943 r. w katastrofie w Gibraltarze).

   Kazimierz Sosnkowski został Naczelnym Wodzem dopiero po śmierci Sikorskiego (lipiec 1943). Anders dowodził Armią Polską na Wschodzie/II Korpusem (Włochy). Fieldorf "Nil" dowodził Kedywem AK, nie był Naczelnym Wodzem.

   ⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd przy 1: wybór "Bora" Komorowskiego - jest najbardziej znany (Powstanie Warszawskie), ale w lutym 1942 dowodził Roweckiego "Grot". Przy 2: wybór Sosnkowskiego - on objął dowództwo PO Sikorskim. Klucz: data utworzenia AK = 14 II 1942 → Naczelny Wódz = Sikorski (jeszcze żyje), komendant AK = Rowecki "Grot".

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →
4. Matura CKE · maj 2023 · zad. 23 1 pkt zbrodnia katyńska, PRL, cenzura, Miłosz

   Fragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza (1980) - poeta wspomina swoich przyjaciół Władysława Sebyłę i Lecha Piwowara, mówi, że w Polsce każdy zna prawdę o ich śmierci, ale nie wolno o niej pisać; przyjaciele podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich rozbrojonych i internowanych przez "ówczesnego wspólnika Hitlera", pochowani w masowym grobie.

   Polecenie CKE: Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół Czesława Miłosza.

   Pokaż odpowiedź

   Wyjaśnienie: Przyjaciele Czesława Miłosza - Władysław Sebyła i Lech Piwowar - byli ofiarami zbrodni katyńskiej dokonanej wiosną 1940 r. przez NKWD (sowiecką służbę bezpieczeństwa) na polskich oficerach internowanych po 17 września 1939 r. ("ówczesny wspólnik Hitlera" w mowie Miłosza to ZSRR jako sygnatariusz paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 VIII 1939, sojusznik Niemiec do 22 VI 1941). W zbrodni katyńskiej zginęło około 22 tys. Polaków - oficerów Wojska Polskiego, policjantów, urzędników, ziemian.

   W PRL nie można było pisać o tym, że:

   • sprawcą była strona sowiecka (NKWD), bo PRL była państwem podległym ZSRR
   • oficjalna propaganda obwiniała Niemców (zgodnie z kłamliwą wersją sowiecką podtrzymywaną od 1944 r.)
   • prawda o Katyniu kompromitowała "wielkiego brata" - Związek Sowiecki
   • cenzura PRL (Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk) systematycznie blokowała wszelkie wzmianki o sowieckim sprawstwie

   ZSRR przyznał się do zbrodni katyńskiej dopiero w 1990 r. (oświadczenie Gorbaczowa), a polski rząd komunistyczny do końca utrzymywał kłamstwo katyńskie.

   ⚠ Typowa pułapka: Częsty błąd: ogólne stwierdzenie "cenzura" bez wyjaśnienia DLACZEGO konkretnie cenzurowano Katyń. Klucz: PRL była zależna od ZSRR, więc prawda obnażająca sowiecką zbrodnię była politycznie niedopuszczalna. Drugi błąd: nieodczytanie "wspólnika Hitlera" jako ZSRR - to bezpośrednia aluzja Miłosza do paktu Ribbentrop-Mołotow.

   Zobacz pełne rozwiązanie krok po kroku →